Nakit akışı için girdisi ve yabancı yardımlara muhtaç durumdaki ülkede halk, para çekmek için ATM’ler önünde uzun kuyruklar oluşturmuş durumda.

PARA ÇEKMEYE LİMİT

Taliban’ın başşehre girmesinin akabinde un, yağ ve şeker üzere emtiaların fiyatı süratle artarken Afgan mahallî parası adeta eridi. Pakistan sonu uzunluklu boyunca döviz ofisleri ve para ticareti yapanlar, Afgan parası kabul etmeyi bıraktılar. Ülkede hafta sonu alınan kararla, para çekme limiti 200 ya da lokal para cinsinden 20 bin Afghani ile sonlandırılmış durumda. Halkın besin alışverişi için bile para bulamayacağından ve şiddet olayları yaşanabileceğinden derin kaygı duyuluyor.

DIŞ YARDIMLAR DURDU

Taliban’ın Afganistan’da süratle denetimi ele geçirmesinin akabinde Joe Biden idaresi, Afgan merkez bankasının ABD’de tutulan varlıklarını dondurdu. Milletlerarası Para Fonu (IMF), geçen hafta başında Afganistan’a ulaşması planlanan 450 milyon dolarlık fonun transferini engelledi. Dünya Bankası da Afganistan’a mali takviyesi sonlandırdı. Ticaret açığı veren ülke artık önemli bir nakit kahrı içinde. Dünya Bankası bilgilerine nazaran, yabancı ülkeler ile memleketler arası tertiplerin sağladığı hibeler Afganistan’ın toplam kamu harcamalarının yüzde 75’ini finanse ediyordu.

BANKALARDA NAKİT TÜKENDİ

Lokal uzmanlar, bankaların nakit kaynakları tükendiği için kapalı kaldığını aktardı. Geçen günlerde Afgan bankaları, nakit varlıklarının süratle tükenmekte olduğunu kaydederek ABD’den, varlıklarına erişim müsaadesi istemişti. Afgan-Amerikan Ticaret Odası tarafından 23 Ağustos’ta yazılan bir notta, “Bankacılık kesiminin çöküşünün yakın olduğu varoluşsal bir noktada” olduğu kaydedilmişti. Oda’nın notunda, “Tüm Afgan iktisadının ve bankacılık kesiminin başarısız olacağından ve varlıkların tasfiyesinin emredileceğinden korkuyoruz” denilerek, halkın yiyecek ve başka temel malları temin edemediğinde bunun şiddet olaylarını tetikleyebileceği vurgulanmıştı. Uzmanlar, bankalar açılır açılmaz sistemin ne kadar kırılgan olduğunun ortaya çıkacağını, lakin daha bir açılma belirtisi olmadan paranın tükendiğini belirtiyor.

GÜVENLİK DURUMU BERBATLAŞABİLİR

Bankalar önünde uzun kuyruklar oluşturan halk çaresizce nakit paraya erişmeye çalışırken Taliban, yeni idarenin kurulmasıyla ekonomik krizin süratle üstesinden gelineceğini savunuyor. Lakin milyarlarca dolarlık dış yardım kaynağının kesilmesiyle bunun nasıl olacağına dair bir formül sunulmuş değil. Ekonomik krizin Taliban için acil bir imtihan olduğu ve ülkenin daha da istikrarsızlaşabileceği yorumları güç kazanıyor. Afganistan’da hanelerin yüzde 47’si derin bir yoksulluk içinde yaşıyor.