“Türkiye son derece sıradışı bir krizden geçiyor. Geçtiğimiz iki hafta içinde yaklaşık yüzde 20 oranında paha kaybeden TL’nin pahasındaki çöküş, geçtiğimiz yıllarda olduğu üzere ülkenin ekonomik temellerindeki problemlerden kaynaklanmadı. Uzun müddettir cari açıktan mustarip olan Türkiye, ihracattaki devasa artış ve yabancı turist sayılarındaki düzelme sayesinde eylül ayınca iki ay üst üste cari istikrarda fazla verdi. Bunun yerine, para ünitesindeki problemlerin neredeyse tamamı, tek bir adamın giderek daha fazla yanılgı içeren kararlarını ve kelamım ona bağımsız olan Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası üzerinde kullandığı nüfuzunu yansıtıyor: Recep Tayyip Erdoğan.

Erdoğan, Türk Lirası’ndaki bedel kaybından dış güçleri sorumlu tutuyor. Ama son problemler bu sene mart ayında, Merkez Bankası Lideri Naci Ağbal’ı kovmasından sonra başladı. Bu saygın bürokrat, son iki yılda işini kaybeden üçüncü Merkez Bankası Başkanı’ydı. Erdoğan’a sadık Şahap Kavcıoğlu’nun atanması kısa mühlet içinde TL’de yüzde 15 düşüş getirdi; para ünitesi bundan sonra bir ölçü toparlandı. Düşüş daha sonra, bu ay Merkez Bankası’nın faiz oranlarını üç ayda üçüncü kere indirmesiyle hızlandı.

Yükselen piyasa ekonomilerinin bu sene dolar karşısında genel olarak berbat performans sergilediği yanlışsız. ABD Merkez Bankası’nın (Fed) yakın vakitte korona virüsü pandemisi nedeniyle ekonomiyi ve finans dalını desteklemek emeliyle varlık alımı programını azaltmaya gideceği başlayacağı tarafındaki beklenti, doların bedel kazanmasına yol açtı. Gelişmekte olan ülkelerde yüksek faiz oranları arayışındaki özgür sirkülasyonda olan sermaye artık konutuna dönüyor. Pakistan Merkez Bankası Lideri’nin geçtiğimiz hafta Financial Times ile söyleşisinde belirttiği üzere, hissiyat değişirse yüksek döviz borcu olan daha fakir ülkeler risk altında kalacak.

Bu art planla bakıldığında, Erdoğan’ın komplo teorisi tellallığı ve otoriter eğilimleri olağanda olduğundan daha makûs sonuç veriyor. Erdoğan uzun müddettir ‘faiz lobisi’ dediği şeye karşı sesini yükseltse de, tıpkı vakitte kurnaz bir pragmatistti de; geçmişteki kur volatilitesi devirlerinde nihayetinde Merkez Bankası’nın faiz oranlarını yükseltmesine müsaade vermişti. Bu kere, düşük faiz oranlarına dair ideolojik bağlılığını hayata geçirmeye kararı görünüyor; geçtiğimiz haftanın başında, Türkiye’nin ‘ekonomik bir kurtuluş savaşı’ verdiğini söyledi.

Muhalefet partileri, Erdoğan’ın iktidarının son yıllarını geçirdiği ve 2023’te yapılması planlanan seçimlerin bu ısır sarmala son vereceği konusunda optimist. Yüksek fiyatlar ömür standartlarını gerilettikçe, Erdoğan’ın popülaritesi azalıyor. Erdoğan birinci seçildiğinde, İslamcı partisi bir büyüme ve nizamlı gelir artışı periyodunu vaat etmişti. Uzun yıllar boyunca, kısmen hükümetinin miras aldığı bir IMF programı ve sonrasında da bugün sönmüş olan inşaat patlaması sayesinde bu kelamını yerine getirdi. Temelinde, Cumhurbaşkanı’nın ucuz paraya devam eden takviyesi, borçlanmayla gelen büyüme periyodunun anılarından kaynaklanıyor olabilir. Bu, iktidarda kalmaya devam etmeye çalışması için elinin altındaki birçok araçtan yalnızca biri.

Öykünün daha da mutsuz bir sonu olabilir. Enflasyon şimdiden yıllık yüzde 20 oranında seyrediyor; bu da gerçek faiz oranlarının yaklaşık negatif yüzde 5 oranında olduğu manasına geliyor. Şayet Cumhurbaşkanı faiz indirme programına devam ederse, TL daha da düşecek ve fiyatlar merhametsizce artacaktır. Bu şartlarda Türklerin tasarruflarını muhafazasının tek yolu, Erdoğan’ın denetimi altında olmayan bir para ünitesine dönmek olacaktır. Şayet Erdoğan apansız bir rota değişikliğine gitmezse, çok büyük bir potansiyeli bulunan bir ülke olarak Türkiye’nin önündeki tek soru, Cumhurbaşkanı’nın koltuğunda daha ne kadar kalacağı – ve gitmeden evvel ne kadar hasar vereceği olacaktır.”