Yatırım fonu, yatırımcıların birikimlerinin yatırım araçlarında kıymetlendirilmek üzere bir havuz içerisinde toplanması ve profesyonel yöneticiler tarafından yönetilmesi temeline dayalı faaliyet gösteren bir kurum olarak tanımlanıyor.

Yatırım fonları, halktan topladıkları paralar karşılığı senedi, tahvil, bono üzere finansal araçlardan ve değerli madenlerden oluşan portföyleri yönetiyorlar. Düzgün Gelir Yönetici Ortağı Serra Eren Sarıoğlu ve Inveo Portföy Genel Müdürü Halim Çun son dönemim en tanınan yatırım araçlarından olan fonlar ile ilgili merak edilenleri hurriyet.com.tr’ye anlattı. İşte merak edilen her şey…

1-Fon yatırımının avantajları nelerdir? Hangi yatırımcı profiline sahip şahıslara, fon yatırımını tavsiye edersiniz?

Uygun Gelir Yönetici Ortağı Prof. Dr. Serra Eren Sarıoğlu: Fonlar, piyasalar konusunda uzman profesyoneller tarafından yönetilir. Bu da sizin hangi hisseyi alayım, artık satmak için hakikat vakit mı üzere sorularla daima bu işle ilgilenmeniz gerekliliğini ortadan kaldırır.

Fonlar size çeşitlendirme imkanı sağlar. Böylece, farklı yatırım araçlarına paranızı yatırarak riski dağıtırsınız. Pay senetleri, , tahvil, eurobond, petrol, yabancı paylar üzere enstrümanlara yatırım yapma imkanı bulursunuz.

Tahvillerin kupon ödemeleri, payların kar hissesi ödemeleri ile uğraşmak zorunda kalmazsınız. Bu işleri sizin için fon yöneticisi yapar.

Likidite avantajı vardır. Yabancı pay senedi ve yabancı borçlanma araçları fonları üzere özellikli fonlar dışında birçok fonda valör 1 gündür. Bunun için fonun izahnamesine bakmanızı öneririm. Bu durum size acil nakde gereksiniminiz olduğunda kolaylık sağlar.

Düzgün Gelir Yönetici Ortağı Prof. Dr. Serra Eren Sarıoğlu

Inveo Portföy Genel Müdürü Halim Çun: Bugün bildiğimiz yatırım fonlarının tarihi 100 yıl kadar geriye sarfiyat. Bugün global ölçekte portföy idare şirketlerinin yönettiği varlıklar 100 trilyon doları aşmışken bunun 65 trilyon üzere değerli kısmı yatırım fonlarından oluşur. Münasebetiyle, şunu rahatlıkla söyleyebiliriz ki gelişmiş ülkelerde yatırımcıların çeşitli avantajları nedeniyle çok ilgi gösterdikleri bir yatırım aracıdır fonlar.

Bizde, birden çok faktör nedeniyle yatırım fonları bilhassa son iki yılda önemli halde ilgi görmüştür. Bu gelişmede yatırım fonlarının çeşitli avantajlarının rol oynadığını görmekteyiz. Öncelikle şunu söylemekte fayda görüyorum, bütün yatırımcıların küçük olsun büyük ölçekli olsun, çok farklı ihtiyaç ve stratejilerine uygun bir yatırım fonu bulunabilir.

Yatırım Fonlarının en temel avantajı profesyonel takım tarafından yönetilerek, rekabetçi bir ortamda getiri arayışlarıdır. Burada, bilhassa kâfi donanım ve vakte sahip olmayan tasarruf sahiplerinin, bilhassa bilgi ve deneyim sahibi olmadıkları alanda yatırım yapmayı düşündüklerinde, akıllarına birinci gelen yatırım fonları olmalıdır.

Hem karar verme hem de operasyonel zorluklar nedeniyle profesyonel olmayan yatırımcıların pay senedi, özel bölüm bonosu, Eurobond, yabancı pay senedi üzere yatırımları kendi kendilerine yapmak istediklerinde birçok pürüzle karşılaşmaktadırlar. Meğer ki birikimlerini uzman portföy yöneticileri tarafından yönetilen yatırım fonlarında kıymetlendirerek biraz evvel saydığımız sermaye piyasası araçlarının gelirlerinden yararlanma fırsatını yakalayabilirler.

Yatırım Fonları, tüm banka ve yatırım şirketlerinin internet şubelerinden çarçabuk alınıp satılabilir. TEFAS sayesinde elde edilen bu kolaylık, geniş bir fon ailesi içinden yatırımcıların kendi tercihlerine uygun portföy oluşturmalarını ve risklerini dağıtabilmelerini epeyce kolaylaştırdı.

Bu biçimde küçük birikimleri olan yatırımcılar bile bu fonların avantajlarından yararlanabiliyorlar. Örneğin, tek başlarına ulaşamayacakları, sırf nitelikli yatırımcılara satılan Özel Bölüm Bonolarını yahut Yabancı Borsa yatırım fonlarına bile bu fonlar ile kolay kolay yatırım yapabilirler.

Kısaca özetlersek, yatırımcıların tüm düşünebildikleri yatırım araçlarına yatırım fonları aracılığıyla ulaşmalarının mümkün olduğunu söyleyebiliriz. Bunların bir kısmını üstte bahsettiğim üzere sağladıkları kolaylıklar nedeniyle tercih edebilecekleri üzere, bir kısmını da yüksek performansları nedeniyle tercih edebilirler.

Bu biçimde yönetilen başarılı yatırım fonlarından yatırımcılar çeşitlendirme prensibini de dikkate alarak yüksek performanslı portföyler oluşturabilirler. Öbür yandan, pay senetleri, altın, global pay senetleri üzere piyasalarda olumlu beklentileri var ise, bu alanlara yatırım yapan Endeks Fonlardan da bir portföy oluşturmaları mümkündür.

Inveo Portföy Genel Müdürü Halim Çun

2- Fon yatırımlarının riskleri nelerdir?

Güzel Gelir Yönetici Ortağı Prof. Dr. Serra Eren Sarıoğlu: Tüm yatırım araçlarında olduğu üzere fonlarda da anaparamızı kaybetme riskimiz vardır. Bu riski oluşturan alt riskler:

Piyasa riski: Yatırımcılar için en temel risk faktörünü piyasa riski oluşturur. Piyasaların temel ögeleri olan faiz oranı, döviz kurundaki hareketlere bağlı meydana gelen riskleri tanımlamak için kullanılır.

Fon portföyünde faize ya da dövize endeksli varlıkların bulunması, oranlar ve fiyatlara bağlı olarak fonun performansını etkileyen en güçlü faktörler olacaktır. Yani, portföyünüzdeki varlık ya da varlıklar dövize endeksliyse; döviz kurlarının düşmesi halinde fonunuz başka faktörlerden bağımsız olarak kıymet kaybetme eğiliminde olacaktır.

Piyasa riskleri ortasında iştirak hissesi fiyat riski de kelam mevzusudur. Fon portföyüne paydaşlık hissesi da eklenirse hisselerin fiyat hareketleri fon performansınızı etkileyebilir.

Karşı taraf riski: Kontrat münasebeti kurduğunuz her duruma karşılaşabileceğiniz karşı taraf riski, yatırım fonlarında da geçerlidir. Yatırım yaptığınız fonu piyasaya süren kuruluşun sorumluluklarını çeşitli münasebetlerle yerine getirmediği ya da getiremediği durumları açıklar. Sonuç, prestijiyle ödemelerinizde gecikme yahut alamama riski mevcuttur.

Likidite riski: Yatırım yapılan fonun portföyündeki varlıkların nakde dönüştürülmesi basamağında yaşanabilecek aksaklıkları açıklar.

Kaldıraç riski: Portföyünde, türev araçlar başta olmak üzere kaldıraçlı yatırım araçları bulunan ya da çeşitli nedenlerle kaldıraç tesirine maruz kalacak süreçlerin yapıldığı yatırım fonlarında karşılaşılabilecek risk cinsidir. Kaldıraçlı süreçler, getiriyi ve götürüyü misliyle artırdığından yatırım yaptığınız fonlarda bu çeşit varlıkların ya da süreçlerin olup olmadığından kesinlikle haberdar olmalısınız.

Operasyonel riskler: İsminden da anlaşılacağı üzere fonla ilgili operasyonel süreçlerden kaynaklanan ziyan etme riskini tabir eder. Yatırım fonunu çıkaran kurumun teknik altyapı eksikliği, berbat fon idare performansı, yanılgılı yahut hileli süreçlerin varlığı operasyonel riskler olarak sayılabilir.

Ağırlaşma riski: Yatırım fonunda yer alan varlıklardan rastgele birine yoğunlaşılması durumunda ilgili varlığın, fonun performansını düşürme mümkünlüğünün artması riskidir.

Korelasyon riski: Yatırım fonunun portföyünde yer alan varlıklar ortasındaki korelasyon bağlantısının olumlu ya da olumsuz istikamette fonunu performansını etkilemesinden doğan riskleri açıklar. Korelasyon münasebeti tüm yatırım araçları için dönemsel olarak kelam konusu olabilir.

Yasal riskler: Mevzuatlar ve yasal düzenlemelerde yapılan değişiklikler sonrası fonun getirisinin düşme mümkünlüğünü tanımlar.

İhraççı riski: Yatırım fonunun yöneticisi olan şirketten bağımsız olarak, fon portföyünde yer alan varlığı ihraç eden kurum ya da kuruluşlardan kaynaklanabilecek riskleri söz eder. Örnek olarak; şirket bonoları ya da devlet tahvillerinde şirketlerin yahut ülkelerin yaşayabileceği sorunlar…
Yapılandırılmış yatırım araçları riski: Yapılandırılmış yatırım araçlarının fon portföyünde bulunması durumunda yaşanabilecek olağandışı gelişmelere bağlı olarak yaşanabilecek risklerdir.

3-Yatırımcılar, yatırım yapacakları fonu seçerken nelere dikkat etmeli, neye nazaran fon seçmeli? Bunun yanında fon yatırımları küçük yatırımcılar için uygun mudur?

Inveo Portföy Genel Müdürü Halim Çun: Yatırım fonları bilhassa küçük birikimleri olan ve para piyasalarını yakından takip edemeyen ya da uzman görüşüne muhtaçlık duyan tüm yatırımcılar için uygundur. Fon seçerken muhakkak bahislere dikkat edilmesi gerekir. En değerli faktör yatırımcının risk profilidir; biraz açarsak yatırımcının risk iştahı, piyasalardaki dalgalanmalara dayanıklılığı, yatırım amacı, yatırım vadesi üzere alt başlıkları bunun içinde sayabiliriz.

Her fon her yatırımcı için uygun olmayabilir. Bir fon alırken yalnızca TEFAS üzerinden fonun belirli periyottaki getirisine bakıp bunun ‘çekiciliği’ne nazaran yatırım yapmak yanlışsız olmaz. Tüm fonların Sermaye Piyasası Mevzuatına nazaran düzenlenmiş izahname ve yatırımcı bilgi formu ve Fon Bültenleri üzere dokümanları vardır. Bunları inceleyerek yatırım fonunun en azından yatırım stratejisi, karşılaştırma ölçütü, risk katsayısı üzere özelliklerini de bilmek lazım.

Bu bahislerde, uzmanlardan danışmanlık almak da mümkündür. Bu biçimde fon seçimi yapıldığında yatırımcı, beklentilerine uygun bir portföye sahip olacağı için hem belirli bir müddet sonra hayal kırıklığına uğramaz, hem de yatırım fonlarından azami fayda sağlamış olur.

Buraya kadar kelamını ettiklerim tüm yatırımcılara uygun olan ve TEFAS sisteminden ulaşılabilecek yatırım fonları içindi. Fakat, bunların dışında nitelikli yatırımcı diye isimlendirilen belirli finansal varlığın üzerindeki yatırımcılar için de son yıllarda seçenekler epey çoğalmıştır.

Bilhassa, çok farklı stratejiler izleyen ve başka fonların uymak zorunda olan sınırlamalara tabi olmayan ‘serbest fonlar’ yatırımcılar ortasında çok ilgi görmüş ve şahsa özel ve kümelere özel uygulamaları ile süratle gelişmiştir.

Bunun yanı sıra tekrar nitelikli yatırımcılara yönelik Teşebbüs Sermayesi Yatırım Fonları ve Gayrimenkul yatırım Fonları da, klasik fon yaklaşımından farklılaşarak hem bir yatırım aracı hem de kıymetli projeleri fonlamaya yarayan yatırım araçları olarak iktisadın finansmanı ve büyümesinde kıymetli rol oynar duruma gelmişlerdir.

Düzgün Gelir Yönetici Ortağı Prof. Dr. Serra Eren Sarıoğlu: Fon alım/satımında bankalar yahut aracı kurumlar ortasında rastgele bir fark yoktur. Hasebiyle yatırım hesabınızın olduğu rastgele bir finansal kurumdan fon alım/satımı yapabilirsiniz.

Fon alım satımında bir valör tarihi bulunur. Birtakım fonlarda bu müddet 1 gün iken kimilerinde 3-4 güne kadar uzayabilir. Örneğin yabancı pay ve yabancı borçlanma araçlarında paranın hesabınıza geçmesi 4 günü bulabilir. Para piyasası fonlarında ise bu müddet tıpkı gündür.

Fona yatırım yapmadan evvel getiri beklentinizi ve risk iştahınızı uygun tespit etmeniz gerekir. Paranızı ne kadar bir müddetliğine ve nasıl bir maksatla yatırıma yönlendirdiğiniz, getiri beklentinizde değerli bir etken. İkincisi ne kadar risk almak istediğiniz. Birikiminizin olumsuz senaryoların gerçekleşmesi durumunda bedel kaybetmesini göze alabiliyor musunuz? Bunu âlâ tahlil etmelisiniz. Sonrasında kendi risk algınıza uygun risk skalasında yer alan yatırım fonlarını alabilirsiniz. Fonların risk kıymetleri 1 ila 7 ortasında değişir. 1 düşük risk, 7 yüksek risktir.

Fona yatırım yapmadan evvel, kesinlikle kap.org.tr’deki Yatırım Fonları sekmesinden almayı düşündüğünüz fona ilişkin bilgilere bakmalısınız. Bu sayfalarda fonun yatırım stratejisinden tutun da, idare fiyatına, risk kıymetine, portföy yöneticisine kadar birçok detaylı bilgiye ulaşabilirsiniz.

Ayrıyeten, fonların geçmiş periyot getirilerini görmek ve öteki fonlarla karşılaştırmak için TEFAS’ı incelemelisiniz. Burada fonların performansları şeffaf bir halde açıklanmaktadır. Lakin burada çok değerli bir nokta şudur: Performans kıyaslaması birebir kategori içinde yer alan fonlar ortasında yapılmalı. Bir tahvil fonunu pay fonu ile kıyaslamak aldatıcıdır. Doğrusu, pay fonunu pay fonlarıyla, tahvil fonlarını tahvil fonlarıyla karşılaştırmaktır.

Yatırım fonları, bilhassa küçük birikim sahipleri için en uygun yatırım araçlarındandır. Küçük yatırımcılar, finansal kuruluşlardan birikimleri düşük seviyede olduğu için yatırım danışmanlığı ve portföy idaresi hizmeti alamazlar. Halbuki, fonlara yatırım yaparak birikimlerinin profesyonel yöneticiler tarafından yönetilmesini sağlamış olur. Üstelik fonlarda çok sayıda yatırımcı olduğu için ödenen idare fiyatları de maliyet avantajı sağlamaktadır.

3.Son devirde artış gösteren tematik fonlardan kısaca bahseder misiniz?

Âlâ Gelir Yönetici Ortağı Prof. Dr. Serra Eren Sarıoğlu: Son 1 yıldır ülkemizde çok sayıda tematik fon ihraç edildi. Yenilenebilir güç, yabancı ve Türk teknoloji şirketleri, blockchain teknolojisi şirketleri, dijital oyun kesimi, siber güvenlik, yarı iletken teknolojileri, sıhhat, turizm ve seyahat, elektrikli araçlar üzere temalarda 20’ye yakın fon süreç görmekte.

Gelişmiş ülke piyasalarında da son yıllarda sayıları artan tematik fonların Türk sermaye piyasalarına çeşitlilik getirdiğini söyleyebiliriz.

Inveo Portföy Genel Müdürü Halim Çun: Tematik fonlar son birkaç yıldır gerek global alanda gerek yurt içinde epeyce tanınan oldu. Klâsik yaklaşımdaki bölüm bazlı yatırımlardan ya da faktör bazlı yatırımlardan ‘tematik’ yatırımlara dönüş, yeni bir trend oluştururken, burada en tanınan olanlar teknoloji ve alt sınıfları olarak karşımıza çıkmakta.

Bunun yanı sıra, ESG, düşük karbon ve pak etraf üzere çok farklı temalar da ortaya çıkmakta. Tematik fonlar, fon yöneticileri için bir manada ‘girişim sermayesi’ niteliği taşırken, yatırımcılar tarafından farklı görülebiliyor.

Çünkü bu yılın en tanınan “tema”ları yahut mega trendleri, her vakit gelecek yılın en yüksek performanslı fonlarına dönüşmeyebilir yahut uzun vadeli bir sabır gerektirebilir. Bu nedenle yatırımcıların da tematik fonlara yatırım yaparken, tek bir fondan fazla portföylerini farklı “temalarla” çeşitlendirmelerini öneririm.

Çünkü, buralarda farklı makro şartlar yahut regülasyonlar aşikâr bir tema üzerinde negatif tesir yapma riski ortaya çıkabileceği de unutulmamalı. Bu türlü durumlarda yatırımcılar, beklentilerine uygun sonuçlar alamayabilirler. Her şartta, tematik fonlara yatırım yapanlar, pay senedi yatırımı olmasının yanı sıra muhakkak temaların gelecek perspektiflerine bağlı olarak uzun vadeli yatırım yaptıklarını da unutmamaları lazım.