Raporda, yeni tip koronavirüs (Kovid-19) salgınını sınırlamaya yönelik tedbirlerin gevşetilmesi, aşılamanın sürat kazanması ve destekleyici iktisat siyasetlerinin katkısıyla global iktisadi faaliyetteki toparlanmanın sürdüğü, global tedarik zincirlerinde yaşanan aksaklıkların yol açtığı arz kısıtları, açılmaya bağlı artan talep ve emtia fiyatlarının tesiri ile global ölçekte enflasyon oranlarının yükselmekte olduğu belirtildi.

Gelişmiş ülke para siyasetlerine ait muhtemel değişim sinyallerinin, gelişmekte olan ülkelere (GOÜ) yönelen fon akımları üzerinde tesirli olduğu anımsatılan raporda, gerçek dal ve kamu borçluluğu başta olmak üzere global borçluluktaki yüksek seyir, salgının yeni varyantlar ile devam ediyor olması ve iklim değişikliğinin finansal sistem üzerindeki tesirlerinin global finansal istikrar açısından esas belirsizlik ögeleri ortasında yer aldığı tabir edildi.

Raporda, yurt içi iktisadi faaliyette 2020 yılının üçüncü çeyreğinden itibaren görülen güçlü toparlanma eğiliminin, 2021 yılının üçüncü çeyreğinde dış talebin takviyesi ve hizmet kesimlerindeki canlanma ile birlikte devam ettiği bildirildi.

İktisadi faaliyetin yılın ikinci çeyreğinde salgın kısıtlamaları ve finansal şartlardaki sıkılaşmayla birlikte bir ölçü ivme kaybettiği aktarılan raporda, “Bu devirde iç talebin yanı sıra net ihracatın da yıllık büyümeye bariz katkısı olmuştur. Öncü göstergelere nazaran iktisadi faaliyet, yılın üçüncü çeyreğinde salgın kısıtlamalarının kaldırılması ve dış talebin de tesiriyle, sektörel olarak geniş yayılımlı güçlü bir seyir izlemiştir” tabirlerine yer verildi.

‘Enflasyon görünümü üzerinde büyük ölçüde arz istikametli ögeler tesirli olmaktadır’

Finansal İstikrar Raporu’nda ihracattaki canlı seyir başta turizm olmak üzere hizmet gelirlerindeki toparlanma ve altın ithalatındaki düşüşün katkısıyla cari süreçler istikrarında bariz bir düzgünleşme eğilimi görüldüğü belirtildi.

Cari süreçler istikrarının, geçmiş öngörülerle uyumlu formda ağustos ve eylül aylarında fazla verdiği, mevsimsellikten arındırılmış dataların de dış istikrardaki güzelleşmeyi teyit ettiği tabir edilen raporda, eylül ayında 18,4 milyar dolara gerileyen on iki aylık birikimli cari süreçler açığındaki bu eğilimin devam edeceğinin öngörüldüğü bildirildi.

Raporda, finansman muhtaçlığının azalması ve öbür yatırımlardaki artış sonrasında TCMB rezervlerinin 2021 yılı başından itibaren 35,1 milyar dolar artış kaydederek 19 Kasım prestijiyle 128,4 milyar dolara ulaştığı aktarıldı.

Enflasyon görünümü üzerinde büyük ölçüde arz istikametli ögelerin tesirli olduğu belirtilen raporda, “Enflasyonda son periyotta gözlenen yükselişte; besin ve başta güç olmak üzere ithalat fiyatlarındaki artışlar ile tedarik süreçlerindeki aksaklıklar üzere arz taraflı ögeler, yönetilen/yönlendirilen fiyatlardaki artışlar ve açılma kaynaklı talep gelişmeleri tesirli olmaktadır. Enflasyon üzerinde kısa vadede tesirli olan süreksiz ögelerin 2022 yılının birinci yarısında da tesirini sürdürmesi beklenmektedir.” değerlendirmesinde bulunuldu.

‘Reel bölümün salgınla birlikte artan borçluluk oranı salgın öncesi düzeylere geriledi’

Raporda, hanehalkının finansal borcunun varlıklara oranının, yükümlülüklerindeki artış suratının yavaşlaması ve finansal varlıklarındaki yükselişin devam etmesi ile tarihi düşük düzeylere gerilediği belirtildi.

Türkiye’de hanehalkı borçluluğunun salgın periyodunda emsal ülkelere kıyasla daha sonlu seviyede arttığı, düzey olarak GOÜ ortalamasının epey altında bulunduğu tabir edilen raporda, şu değerlendirmelere yer verildi:

“Tüketici kredisi borcu olan kişi sayısı salgın öncesine nazaran artarken, kişi başına borçluluktaki düzgünleşme devam etmektedir. Bununla birlikte, borçlanmanın artan oranda sabit gelirli kesim tarafından yapılması borcun sürdürülebilirliğini desteklemektedir. Hanehalkı finansal varlıklarındaki artış eğilimi, TL mevduat ve öbür alternatif finansal varlıklardaki güçlü büyüme ile devam etmektedir. TL mevduat tercihi mevduat meblağ kırılımlarına nazaran tüm müşteri kümelerinde gözlenmektedir. 2021 yılında hanehalkının YP mevduat tercihinde durağan bir seyir izlenmektedir. Bu periyotta, hanehalkının yatırım fonları üzere mevduat dışı TL finansal varlıklara yönelimi de dikkat çekmektedir.”

Raporda, gerçek bölümün salgın ile birlikte artan borçluluk oranının (Finansal Borç/GSYİH) salgın öncesi düzeylere gerilediği, bu gelişmede iktisadi faaliyetteki canlanma ve TL ticari kredi büyümesinin geçen yıla nazaran yavaşlamasının tesirli olduğu aktarıldı.

Gerçek dalın YP finansal borcunun, yurt dışından temin edilen krediler kaynaklı bir ölçü arttığı ve net YP durumundaki güzelleşmenin devam ettiği belirtilen raporda, “Firmalar 2021 yılında yurt dışından kıymetli ölçüde finansman sağlamış ve dış borçlarını yüzde 130 oranında yenilemiştir. Kısa vadeli net YP durumu da, kısa vadeli YP varlıklardaki yükseliş nedeniyle olumlu görünümünü korumuştur” sözlerine yer verildi.

Raporda, gerçek kesimin finansal varlıkları ortasında kıymetli hisseye sahip olan ticari mevduattaki artış eğiliminin devam ettiği bildirildi.

TL ticari mevduatın, açılma sonrasında canlı iktisadi faaliyetle birlikte sağlanan nakit girişleriyle arttığı aktarılan raporda, “YP mevduat artışında ise yaz döneminde turizm faaliyetlerinin canlanması, artan ihracat gelirleri ve yurt dışında yaşayan Türklerin ziyaretleri ile sisteme giren efektiflerin değerli rolü olmuştur” değerlendirmesi yapıldı.

‘Ticari kredi büyümesinde toparlanma eğilimi gözlenmektedir’

Finansal İstikrar Raporu’nda iktisadi faaliyetteki canlı seyrin gerçek bölüm firmalarının kârlılık, likidite ve borç ödeme göstergelerine olumlu yansıdığı tabir edildi.

Borsa İstanbul’da süreç gören gerçek dal firmalarının nakit oranlarının ihtiyat saikiyle tutulan hazır bedellerdeki artışa bağlı olarak yükseldiği aktarılan raporda, bu durumun, gerçek dal firmalarının yeni varyant kaynaklı riskler yahut global finans piyasalarına yönelik belirsizliklere karşı hazırlıklı olmaları açısından olumlu değerlendirildiği bildirildi.

Raporda, “Firma kârlılıkları ve borç ödeme kabiliyetleri de güçlü iç ve dış talebin tesiriyle salgın öncesi düzeylerin üzerine çıkarken kârlılıktaki güzelleşme BİST firmaları geneline yayılmıştır. Kârlılıktaki güzelleşmenin bankacılık dalının etkin kalitesine olumlu tarafta yansıyacağı değerlendirilmektedir” değerlendirmesinde bulunuldu.

2021 yılında kredi büyümesinin ticari krediler kaynaklı olarak yavaşladığı, ferdi kredi büyümesinin güçlü bir seyir izlediği vurgulanan raporda, şu sözlere yer verildi:

“Eylül ayından itibaren para siyaseti duruşunda yapılan güncellemeler sonrasında ticari kredi büyümesinde toparlanma eğilimi gözlenmektedir. Öte yandan, ferdi kredilerde gözlenen canlılık, 2021 yılı mayıs ayı sonundan itibaren tam açılma ile birlikte güçlü ertelenmiş talebin devreye girmesinin yanı sıra bankaların bu kredi tipindeki büyüme motivasyonu ile bağlıdır. Ferdî kredi büyümesinin ölçülü seyre dönmesi için güçlendirilen makroihtiyati çerçevenin tesirleri takip edilmektedir. Ferdî kredi büyümesinin ölçülü seviyelere gerilemesi, dış istikrar ve enflasyon görünümüne yönelik risklerin sınırlanması açısından ehemmiyet taşımaktadır.”

‘Sektörünün toplam ve YP likidite karşılama oranları tarihi yüksek düzeylere yakın’

Raporda, bankacılık bölümü etkin kalitesinin, salgının başlangıcındaki beklentilerin ötesinde güçlü görünümünü koruduğu belirtilerek, iktisadi faaliyetteki canlılığın sürmesi ve kredi sınıflama esnekliklerinin eylül ayı sonuna kadar devam etmesinin tesiriyle tahsili gecikmiş alacak (TGA) oranının nispeten yatay bir patikada hareket ettiği söz edildi.

TGA’lardan yapılan tahsilatlar geçmiş yıllara kıyasla güçlü seyrettiğine işaret edilen raporda, “Kredi sınıflama esnekliğinin 2021 yılı eylül ayı sonundan itibaren kademeli bir biçimde kaldırılmasıyla TGA’ya eklerin başladığı görülse de, net tesirin sonlu olması beklenmektedir. Ayrıyeten, bankaların salgın periyodunda ihtiyatlı bir halde kredi karşılığı ayırmış olmaları, kredi sınıflandırma esnekliklerinin kaldırılması sonrasında oluşabilecek TGA ekleri kaynaklı banka kârlılıkları üzerindeki baskının sonlu kalmasına neden olacaktır.” değerlendirmesi yapıldı.

Raporda, bankacılık kesiminin fonlama ve likidite kaynaklı riskleri yönetebilecek güçlü likidite tamponlarının bulunduğu ve bankaların toplam ve YP cinsi likit etkinlerinde görülen artışın, dalın likidite görünümünü desteklemeye devam ettiği vurgulandı.

Kesimin toplam ve YP likidite karşılama oranlarının tarihi yüksek düzeylere yakın olduğu aktarılan raporda, “Krediler, istikrarlı fonlama aracı olan mevduat ile fonlanmaktadır. 2021 yılında kredi büyümesinin yavaşlaması ile birlikte kredi mevduat oranının son periyottaki en düşük kıymetine ulaştığı gözlenmektedir. Mevduattaki yüksek YP hissesi ve firmaların zayıf seyreden YP kredi talebi nedeniyle bankaların yurt dışı fonlama gereksinimi azalmış olup, dış borç yenileme oranı yüzde 93 düzeyinde gerçekleşmiştir” sözlerine yer verildi.

Bankaların 2021 yılında gerçekleştirdiği sendikasyon kredisi yenilemelerinin yüzde 100 oranının üzerinde gerçekleştiği, yılın ikinci periyodunda yapılan sendikasyon kredisi faizlerinde düzgünleşme gözlendiği belirtilen raporda, “Sektörün, YP likit etkin portföyü kısa vadeli YP cinsi yurt dışı borcunu karşılayabilecek düzeydedir. Bankacılık dalının memleketler arası kaynaklara güçlü erişim kabiliyetinin yanı sıra, bulundurmuş olduğu likidite tamponları, fonlama ve likidite kaynaklı beklenen risklerin önümüzdeki periyotta yönetilebilir düzeyde olmaya devam edeceğine işaret etmektedir” değerlendirmesi yapıldı.

‘Bankacılık bölümü TL ve YP cinsinden faiz riskine karşı güçlü bilanço yapısına sahiptir’

Finansal İstikrar Raporu’nda bankacılık bölümü TL ve YP cinsinden faiz riskine karşı güçlü bilanço yapısına sahip olduğu ve mevcut rapor devrinde bölümün vade uyumsuzluğunun gerilemeye devam ettiği söz edildi.

Bankacılık bölümün faal ve pasifleri ortasındaki vade farkının hudutlu seviyede gerilediği; değişken faizli kredi ve menkul değerlerin bilanço içerisindeki hissesinin yükseldiği aktarılan raporda, “Buna bağlı olarak uygulanan faiz şoku senaryosunda oluşabilecek mümkün kaybın yasal öz kaynaklara oranı bankaların tamamında yasal hududun (öz kaynakların yüzde 20’si) altında kalmaktadır. Öte yandan, 2020 yılı son çeyreğinden itibaren YP durum fazlasına geçen bölümün bu eğilimini 2021 yılı mühletince koruduğu gözlenmektedir” değerlendirmesinde bulunuldu.

Raporda, salgının olumsuz tesirlerinin bariz biçimde hissedildiği 2020 yılı ile 2021 yılının birinci yarısında gerileyen bankacılık bölümü kârlılığının, 2021 yılının ikinci yarısından itibaren toparlanma eğilimine girdiğine işaret edilerek, şu değerlendirmelere yer verildi:

“Kârlılık performansının güzelleşmesinde en değerli öge, kredilerin yine fiyatlanması ve ölçülü seyreden mevduat faizlerinin tesiriyle net faiz gelirinin artmasıdır. Öte yandan, TGA ilavelerindeki ölçülü seyrin tesiri ve karşılık iptalleri sonrasında kredi karşılık masraflarındaki azalış da kâr performansına takviye vermektedir. Kesim kârlılığındaki düzgünleşme, öz kaynak kanalından sermaye yeterliliğini desteklemektedir.

Bankacılık kesiminin sermaye yeterliliğindeki güçlü görünüm korunmakta, bölümün sermaye yeterlilik oranları yasal sonların üzerinde kalmaya devam etmektedir. Ülkemizde bankalar yasal sermaye tamponlarının üzerinde ek sermayeye sahiptir. Bankaların yasal öz kaynakları, ziyan karşılama kapasitesi yüksek kalemlerden oluşmaktadır. Bankaların mevcut sermaye stokunun muhtemel kayıpları karşılayabilecek düzeyde olduğu görülmektedir.”