Merkez Bankası Lideri Şahap Kavcıoğlu, Finansal İstikrar Raporu’nda kıymetli açıklamalarda bulundu. Kavcıoğlu “İhracattaki canlı seyir ve turizm dalındaki toparlanma cari süreçler dengesindeki iyileşmeyi desteklemektedir” dedi.

Enflasyona da değinen Kavcıoğlu “Fiyat istikrarı temel maksadı doğrultusunda enflasyonda kalıcı düşüşe işaret eden güçlü göstergeler oluşana ve orta vadeli yüzde 5 amacına ulaşıncaya kadar elindeki tüm araçları kararlılıkla kullanmaya devam edecektir.” açıklamasında bulundu.

Finansal İstikrar Raporu’nun ayrıntıları şöyle:

-Finansal İstikrar Raporu’nun son sayısından bu yana, iktisadi faaliyetteki güçlü toparlanma eğilimi aşılamanın hızlanması ve dış talebin takviyesi ile sürmektedir.
İhracattaki canlı seyir ve turizm dalındaki toparlanma cari süreçler dengesindeki iyileşmeyi desteklemektedir.

-İktisadi faaliyetteki güçlü seyir gerçek dal firmalarının ciro, kârlılık ve likidite göstergelerine olumlu yansımaktadır. Gerçek kesim YP durumundaki düzgünleşme devam etmektedir. Salgınla birlikte artan gerçek bölüm ve hanehalkı borçluluk oranları salgın öncesi düzeylerine gerilemiştir. Hanehalkı finansal varlıklarının yükümlülüklerine göre daha fazla artması bireylerin borç ödeme kapasitesini desteklemiştir.

-2021 yılında kredi büyümesindeki yavaşlama temelde ticari kredilerden kaynaklanırken, para siyasetinde yakın devirde yapılan güncellemeler sonrasında ticari kredi büyümesi toparlanmaktadır. Cari istikrar ve enflasyon görünümü için ehemmiyet arz eden ferdî kredi büyümesine yönelik güçlendirilen makroihtiyati çerçevenin tesirleri yakından takip edilmektedir. Bankacılık dalı faal kalitesindeki olumlu görünüm korunmakta ve dalın likidite şoklarına karşı kâfi tamponu bulunmaktadır.

-Sektörün kârlılık performansındaki düzgünleşme sermaye yeterliliğini desteklemektedir. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, fiyat istikrarı temel hedefi doğrultusunda enflasyonda kalıcı düşüşe işaret eden güçlü göstergeler oluşana ve orta vadeli yüzde 5 amacına ulaşıncaya kadar elindeki tüm araçları kararlılıkla kullanmaya devam edecektir.

-Fiyatlar genel seviyesinde sağlanacak istikrar, ülke risk primlerindeki düşüş, aksi para ikamesinin ve döviz rezervlerindeki artış eğiliminin sürmesi ve finansman maliyetlerinin kalıcı olarak gerilemesi yoluyla makroekonomik istikrarı ve finansal istikrarı olumlu etkileyecektir. Böylece, yatırım, üretim ve istihdam artışının sağlıklı ve sürdürülebilir bir halde devamı için uygun taban oluşacaktır.

TCMB Finansal İstikrar Raporu’nda şu kıymetlendirme yapıldı:

“Salgını sınırlamaya yönelik tedbirlerin gevşetilmesi, aşılamanın sürat kazanması ve destekleyici iktisat siyasetlerinin katkısıyla global iktisadi faaliyetteki toparlanma sürmektedir.

Global tedarik zincirlerinde yaşanan aksaklıkların yol açtığı arz kısıtları, açılmaya bağlı artan talep ve emtia fiyatlarının tesiri ile global ölçekte enflasyon oranları yükselmektedir.

Gelişmiş ülke para siyasetlerine ait mümkün değişim sinyalleri, gelişmekte olan ülkelere (GOÜ) yönelen fon akımları üzerinde tesirli olmaktadır.

Gerçek kesim ve kamu borçluluğu başta olmak üzere global borçluluktaki yüksek seyir, salgının yeni varyantlar ile devam ediyor olması ve iklim değişikliğinin finansal sistem üzerindeki tesirleri, global finansal istikrar açısından esas belirsizlik ögeleri ortasında yer almaktadır. Yurt içi iktisadi faaliyette 2020 yılının üçüncü çeyreğinden itibaren görülen güçlü toparlanma eğilimi, 2021 yılının üçüncü çeyreğinde dış talebin dayanağı ve hizmet dallarındaki canlanma ile birlikte devam etmektedir. İktisadi faaliyet yılın ikinci çeyreğinde salgın kısıtlamaları ve finansal şartlardaki sıkılaşmayla birlikte bir ölçü ivme kaybederken, bu devirde iç talebin yanı sıra net ihracatın da yıllık büyümeye bariz katkısı olmuştur. Öncü göstergelere nazaran iktisadi faaliyet, yılın üçüncü çeyreğinde salgın kısıtlamalarının kaldırılması ve dış talebin de tesiriyle, sektörel olarak geniş yayılımlı güçlü bir seyir izlemiştir. İhracattaki canlı seyir, başta turizm olmak üzere hizmet gelirlerindeki toparlanma ve ithalatındaki düşüşün katkısıyla cari süreçler istikrarında besbelli bir düzgünleşme eğilimi görülmektedir.

Cari süreçler istikrarı, geçmiş öngörülerle uyumlu halde Ağustos ve Eylül aylarında fazla verirken, mevsimsellikten arındırılmış bilgiler de dış istikrardaki güzelleşmeyi teyit etmiştir. Eylül ayında 18,4 milyar ABD dolarına gerileyen on iki aylık birikimli cari süreçler açığındaki bu eğilimin devam edeceği öngörülmektedir. Finansman muhtaçlığının azalması ve öbür yatırımlardaki artış sonrasında TCMB rezervleri 2021 yılı başından itibaren 35,1 milyar artış kaydederek 19 Kasım 2021 prestijiyle 128,4 milyar ABD dolarına ulaşmıştır. Enflasyon görünümü üzerinde büyük ölçüde arz istikametli ögeler tesirli olmaktadır. Enflasyonda son devirde gözlenen yükselişte; besin ve başta güç olmak üzere ithalat fiyatlarındaki artışlar ile tedarik süreçlerindeki aksaklıklar üzere arz istikametli ögeler, yönetilen/yönlendirilen fiyatlardaki artışlar ve açılma kaynaklı talep gelişmeleri tesirli olmaktadır. Enflasyon üzerinde kısa vadede tesirli olan süreksiz ögelerin 2022 yılının birinci yarısında da tesirini sürdürmesi beklenmektedir. Hanehalkının finansal borcunun varlıklara oranı, yükümlülüklerindeki artış suratının yavaşlaması ve finansal varlıklarındaki yükselişin devam etmesi ile tarihi düşük düzeylere gerilemiştir. Türkiye’de hanehalkı borçluluğu salgın devrinde emsal ülkelere kıyasla daha sonlu seviyede artarken düzey olarak GOÜ ortalamasının hayli altında bulunmaktadır. Tüketici kredisi borcu olan kişi sayısı salgın öncesine nazaran artarken, kişi başına borçluluktaki düzgünleşme devam etmektedir. Bununla birlikte, borçlanmanın artan oranda sabit gelirli kesim tarafından yapılması borcun sürdürülebilirliğini desteklemektedir. Hanehalkı finansal varlıklarındaki artış eğilimi, TL mevduat ve öteki alternatif finansal varlıklardaki güçlü büyüme ile devam etmektedir. TL mevduat tercihi mevduat fiyat kırılımlarına nazaran tüm müşteri kümelerinde gözlenmektedir. 2021 yılında hanehalkının YP mevduat tercihinde durağan bir seyir izlenmektedir. Bu periyotta, hanehalkının yatırım fonları üzere mevduat dışı TL finansal varlıklara yönelimi de dikkat çekmektedir. Gerçek dalın salgın ile birlikte artan borçluluk oranı (Finansal Borç/GSYİH) salgın öncesi düzeylere gerilemiştir. Bu gelişmede iktisadi faaliyetteki canlanma ve TL ticari kredi büyümesinin geçtiğimiz yıla nazaran yavaşlaması tesirli olmuştur. Gerçek bölümün YP finansal borcu, yurt dışından temin edilen krediler kaynaklı bir ölçü artarken, net YP durumundaki düzgünleşme devam etmiştir. Firmalar 2021 yılında yurt dışından kıymetli ölçüde finansman sağlamış ve dış borçlarını yüzde 130 oranında yenilemiştir. Kısa vadeli net YP durumu da, kısa vadeli YP varlıklardaki yükseliş nedeniyle olumlu görünümünü korumuştur. Gerçek kesimin finansal varlıkları ortasında kıymetli hisseye sahip olan ticari mevduattaki artış eğilimi devam etmiştir. TL ticari mevduat, açılma sonrasında canlı iktisadi faaliyetle birlikte sağlanan nakit girişleriyle artmıştır. YP mevduat artışında ise yaz döneminde turizm faaliyetlerinin canlanması, artan ihracat gelirleri ve yurt dışında yaşayan Türklerin ziyaretleri ile sisteme giren efektiflerin değerli rolü olmuştur. İktisadi faaliyetteki canlı seyir gerçek bölüm firmalarının kârlılık, likidite ve borç ödeme göstergelerine olumlu yansımıştır. BİST’e kote gerçek bölüm firmalarının nakit oranları ihtiyat saikiyle tutulan hazır değerlerdeki artışa bağlı olarak yükselmiştir. Bu durum, gerçek kesim firmalarının yeni varyant kaynaklı riskler yahut global finans piyasalarına yönelik belirsizliklere karşı hazırlıklı olmaları açısından olumlu kıymetlendirilmektedir. Ayrıyeten, firma kârlılıkları ve borç ödeme kabiliyetleri de güçlü iç ve dış talebin tesiriyle salgın öncesi düzeylerin üzerine çıkarken kârlılıktaki düzgünleşme BİST firmaları geneline yayılmıştır. Kârlılıktaki güzelleşmenin bankacılık dalının etkin kalitesine olumlu istikamette yansıyacağı kıymetlendirilmektedir. 2021 yılında kredi büyümesi ticari krediler kaynaklı olarak yavaşlarken, ferdî kredi büyümesi güçlü bir seyir izlemiştir. Eylül ayından itibaren para siyaseti duruşunda yapılan güncellemeler sonrasında ticari kredi büyümesinde toparlanma eğilimi gözlenmektedir. Öte yandan, ferdî kredilerde gözlenen canlılık, 2021 yılı Mayıs ayı sonundan itibaren tam açılma ile birlikte güçlü ertelenmiş talebin devreye girmesinin yanı sıra bankaların bu kredi cinsindeki büyüme motivasyonu ile bağlıdır. Kişisel kredi büyümesinin ölçülü seyre dönmesi için güçlendirilen makroihtiyati çerçevenin tesirleri takip edilmektedir. Ferdi kredi büyümesinin ölçülü seviyelere gerilemesi, dış istikrar ve enflasyon görünümüne yönelik risklerin sınırlanması açısından değer taşımaktadır. Bankacılık kesimi etkin kalitesi, salgının başlangıcındaki beklentilerin ötesinde güçlü görünümünü korumaktadır. İktisadi faaliyetteki canlılığın sürmesi ve kredi sınıflama esnekliklerinin 2021 Eylül ayı sonuna kadar devam etmesinin tesiriyle tahsili gecikmiş alacak (TGA) oranı nispeten yatay bir patikada hareket etmiştir. TGA’lardan yapılan tahsilatlar geçmiş yıllara kıyasla güçlü seyretmiştir. Kredi sınıflama esnekliğinin 2021 yılı Eylül ayı sonundan itibaren kademeli bir biçimde kaldırılmasıyla TGA’ya eklerin başladığı görülse de, net tesirin sonlu olması beklenmektedir. Ayrıyeten, bankaların salgın devrinde ihtiyatlı bir biçimde kredi karşılığı ayırmış olmaları, kredi sınıflandırma esnekliklerinin kaldırılması sonrasında oluşabilecek TGA ekleri kaynaklı banka kârlılıkları üzerindeki baskının sonlu kalmasına neden olacaktır. Bankacılık dalının fonlama ve likidite kaynaklı riskleri yönetebilecek güçlü likidite tamponları bulunmaktadır.

Bankaların toplam ve YP cinsi likit etkinlerinde görülen artış, kesimin likidite görünümünü desteklemeye devam etmektedir. Dalın toplam ve YP likidite karşılama oranları tarihi yüksek düzeylere yakındır. Krediler, istikrarlı fonlama aracı olan mevduat ile fonlanmaktadır. 2021 yılında kredi büyümesinin yavaşlaması ile birlikte kredi mevduat oranının son devirdeki en düşük bedeline ulaştığı gözlenmektedir. Mevduattaki yüksek YP hissesi ve firmaların zayıf seyreden YP kredi talebi nedeniyle bankaların yurt dışı fonlama muhtaçlığı azalmış olup, dış borç yenileme oranı yüzde 93 düzeyinde gerçekleşmiştir. Bankaların 2021 yılında gerçekleştirdiği sendikasyon kredisi yenilemeleri yüzde 100 oranının üzerinde gerçekleşirken yılın ikinci periyodunda yapılan sendikasyon kredisi faizlerinde güzelleşme gözlenmiştir. Kesimin, YP likit faal portföyü kısa vadeli YP cinsi yurt dışı borcunu karşılayabilecek düzeydedir. Bankacılık kesiminin milletlerarası kaynaklara güçlü erişim kabiliyetinin yanı sıra, bulundurmuş olduğu likidite tamponları, fonlama ve likidite kaynaklı olası risklerin önümüzdeki devirde yönetilebilir düzeyde olmaya devam edeceğine işaret etmektedir. Bankacılık bölümü TL ve YP cinsinden faiz riskine karşı güçlü bilanço yapısına sahiptir. Mevcut Rapor devrinde kesimin vade uyumsuzluğu gerilemeye devam etmiştir. Bölümün faal ve pasifleri ortasındaki vade farkı sonlu seviyede gerilemiş; değişken faizli kredi ve menkul değerlerin bilanço içerisindeki hissesi yükselmiştir. Buna bağlı olarak uygulanan faiz şoku senaryosunda oluşabilecek beklenen kaybın yasal özkaynaklara oranı bankaların tamamında yasal sonun (özkaynakların yüzde 20’si) altında kalmaktadır. Öte yandan, 2020 yılı son çeyreğinden itibaren YP konum fazlasına geçen bölümün bu eğilimini 2021 yılı mühletince koruduğu gözlenmektedir. Salgının olumsuz tesirlerinin besbelli biçimde hissedildiği 2020 yılı ile 2021 yılının birinci yarısında gerileyen bankacılık kesimi kârlılığı, 2021 yılının ikinci yarısından itibaren toparlanma eğilimine girmiştir. Kârlılık performansının güzelleşmesinde en kıymetli öge, kredilerin tekrar fiyatlanması ve ölçülü seyreden mevduat faizlerinin tesiriyle net faiz gelirinin artmasıdır. Öte yandan, TGA ilavelerindeki ölçülü seyrin tesiri ve karşılık iptalleri sonrasında kredi karşılık masraflarındaki azalış da kâr performansına dayanak vermektedir. Bölüm kârlılığındaki düzgünleşme, özkaynak kanalından sermaye yeterliliğini desteklemektedir. Bankacılık bölümünün sermaye yeterliliğindeki güçlü görünüm korunmakta, bölümün sermaye yeterlilik oranları yasal sonların üzerinde kalmaya devam etmektedir. Ülkemizde bankalar yasal sermaye tamponlarının üzerinde ek sermayeye sahiptir. Bankaların yasal özkaynakları, ziyan karşılama kapasitesi yüksek kalemlerden oluşmaktadır. Bankaların mevcut sermaye stokunun muhtemel kayıpları karşılayabilecek düzeyde olduğu görülmektedir.”