Güç uzmanı Karbuz: Avrupa için hiçbir alternatif kaynak Rus doğalgazının yerini dolduramaz

Rusya’nın Ukrayna’daki özel operasyonunun akabinde arka arda yaptırımlar açıklayan Avrupa ülkeleri Ukrayna’dan gelen ‘Rusya’dan petrol ve …

Güç uzmanı Karbuz: Avrupa için hiçbir alternatif kaynak Rus doğalgazının yerini dolduramaz
REKLAM ALANI
0
80
A+
A-

Rusya’nın Ukrayna’daki özel operasyonunun akabinde arka arda yaptırımlar açıklayan Avrupa ülkeleri Ukrayna’dan gelen ‘Rusya’dan petrol ve doğalgaz ihracatını yasaklayın’ talebi ve ABD’nin baskılarına karşın bu hususta ambargolara tam manasıyla uyamıyor.

ARA REKLAM ALANI

Milletlerarası Güç Ajansı’na nazaran, 2021’de ise Avrupa Birliği (AB), Rusya’dan 155 milyar metreküp doğalgaz ithal ederek AB gaz ithalatının yaklaşık yüzde 45’ini ve toplam gaz tüketiminin yaklaşık yüzde 40’ını oluşturdu. Rusya da operasyon devrinde dahi imzaladığı kontratlara uygun bir halde Avrupa’ya gaz transferini sürdürüyor.

Bu periyotta Avrupa ülkeleri sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) tedarikini artırma ve yeni boru çizgileri inşasını destekleme yoluyla gereksinimini karşılamaya yönelik teşebbüslerde bulunuyor.

Akdeniz Ülkeleri Güç Şirketleri Birliği Petrol ve Gaz Yöneticisi Sohbet Karbuz, Sputnik’e yaptığı değerlendirmede Avrupa’nın bir güç krizi içinde bulunduğunu belirterek “Bu kriz Avrupa ekonomilerinde kalıcı izler bırakacaktır” yorumunda bulundu.

‘Rusya’dan gazı sıfırlamak önümüzdeki birkaç yıl içinde imkânsıza yakın bir durum olarak görülüyor’

Sohbet Karbuz, Avrupa’nın Rus doğalgazını ithalatını büsbütün sıfırlamasının önümüzdeki birkaç yıl içinde imkânsız olduğunu vurguladı:

“AB, Rusya’dan ithal ettiği 155 milyar metreküp doğalgazın üçte ikisine karşılık gelen ölçüsü bu yılın sonuna kadar, tamamını da 2027 yılı sonunda kesmek istiyor. Bunlar çok argümanlı amaçlar. Birincisi bu kadar gazı hangi kaynaklardan nasıl telafi edecek, ikincisi ise mevcut uzun vadeli muahedeleri nasıl sona erdirecek? Mevcut kontratları tek taraflı ihlal etmek tahkimin kapısını açacaktır. Bunu bir kenara koysak bile bu sene sonuna kadar 100 milyar metreküp civarında bir gazı öbür kaynaklardan telafi etmek son derece zordur. AB planına nazaran bu sene sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) ithalatının 50 milyar metreküp artırılması planlanıyor. Bu da üç nedenden dolayı son derece tezli bir amaç. Birincisi LNG terminal kapasitesi ki burada kıymetli olan LNG ithalatının doğalgazın muhtaçlık duyulduğu ve Rus gazına en bağımlı olan ülkelere nasıl ileteceğidir. İkincisi, bu kadar LNG’nin nereden bulunacağıdır. Üçüncü bahis ise alınan LNG’nin ağır maliyetine nasıl katlanılacağıdır. Uzun vadede elbet Rusya’dan alınan gaz kademeli olarak azaltılabilir hatta sıfırlanabilir lakin önümüzdeki birkaç yıl içinde bunu gerçekleştirebilmek imkânsıza yakın bir durum olarak görülüyor.”

‘Rusya muteber tedarikçi, Ukrayna ise sağlam transit ülke olma izlenimini zedelememeye çalışıyor’

“Rusya bugüne kadar hiçbir müşterisine gaz akışını kesmedi” diye devam eden Karbuz, “2006 ve bilhassa 2009 yılı başında Avrupa’ya gaz akışının 20 gün mühletle kesintiye uğramasının nedeni Rusya değil, Rusya ile Ukrayna ortasında Ukrayna’nın aldığı gazın ödeme sorunları ve fiyatlar dahil birtakım ticari ihtilaflardı. Ukrayna, Avrupa’ya gidecek gazı kendi iç piyasasına aktarıp kış koşullarında muhtaçlığını karşılamak zorunda kalmasını neden göstererek Avrupa’ya gaz akışını kesmişti. Artık yaşanan krizde de emsal bir olay bekleniyordu. Olmadı. Şu anda Rusya sağlam tedarikçi, Ukrayna ise muteber transit ülke olma izlenimini zedelememeye çalışıyor. Şimdiye kadar boru sınırlarına yönelik rastgele bir kasti atak rapor edilmedi. Ben şahsen Rusya’nın gazı keseceğini kestirim etmiyorum. Ukrayna da bu işten para kazanıyor” dedi.

‘Belki de istenen; Rus petrol ve gaz üretim kesimini öldürmek’

Rusya’nın Ukrayna’ya operasyonunun akabinde doğalgaz kesintisinin tersine Avrupa’ya doğalgaz akışında artış yaşandığını vurgulayan Karbuz, şunları da ekledi:

“Ukrayna çizgisinde bir ‘kaza’ yaşanır mı bilemeyiz lakin bu türlü bir durumda iki taraf da birbirini suçlayacaktır. Rusya doğalgazı politik silah olarak kullanıyor diyen Batılı ülkeler baktılar ki Rusya gazı kesmeyecek, bari biz Rus gazını almamak için formüller geliştirelim dediler ve ambargo ve yaptırımlara başvurdular. Alışılmış ki bu yalnızca doğalgaz için değil petrol ve kömür için de geçerli. Yani Avrupa kendi kendine ambargo uyguladı. Rusya’dan gaz akışının önemli oranda kesilmesi demek üretilen gazın bir yere sevk edilmesini gerektirir. Rusya’nın yapacağı birinci iş depolarını ağzına kadar doldurmak olacaktır. Şayet üretilen petrol ve gazı depolayacak yer kalmazsa bu sefer Rusya mecburen gaz ve petrol alanlarında üretimi durdurmak zorunda kalacaktır. Rusya için en dehşetli senaryo budur zira bir alanda üretimi durdurmak rezervuar yapısının ve hasebiyle sahanın üretim yapısının bozulmasına neden olabilir. 2021 yılında Rusya’nın AB’ye sattığı gaz 155 milyar metreküptü. Bu ölçüde üretimi durdurmak demek uzun vadede Rus gaz ve hatta petrol üretimin felç olmasına sebebiyet verebilir. Tahminen de istenen bu; Rus petrol ve gaz üretim kesimini öldürmek.”

‘Amerikan LNG ihracatçılarıyla uzun vadeli mutabakat imzalayan Çin’li şirketler oldu’

Avrupa’nın içinde bulunduğu yeni kaynak arayışlarında ABD ve Katar’dan LNG ithalatı öne çıkıyor. Bu prosedürü “maliyet, kapasite, altyapı ve sürdürülebilirlik” açısından pahalandıran Sohbet Karbuz, görüşlerini şöyle anlattı:

“Avrupa’da yeni LNG kaynağı arayışı konusunda pek hareketlilik gözlenmiyor. LNG ithalatının artırılmasındaki sorun, Avrupalı alıcıların bahsi geçen alternatif tedarikçilerle uzun vadeli mutabakatlara şimdi imza atmamış olmamalarıdır. Son 12 aydır bilhassa Amerikan LNG ihracatçılarıyla uzun vadeli muahede imzalayan firmalar Avrupalı şirketler değil, Çin’li şirketler oldu. Yani kaynak arayışında Avrupalı şirketlerin pasif kaldığı gözlemleniyor. Münasebetiyle sanki öngörülen yıllık 50 milyar metreküplük ek gaz spot piyasadan mı alınacak sorusu ön plana çıkıyor. Şayet amaç spot piyasa ise bırakın maliyetini bir kenara, bu kadar spot LNG nasıl bulunacak? Zira 50 milyar metreküp LNG yaklaşık 500 spot LNG kargosu demektir. Yani dünyanın en büyük üçüncü LNG ithalatçısı olan Güney Kore’nin yıllık ithalatı kadar ek spot LNG kargosu temin etmek gerekir. Bu kadar spot kargo yok piyasada. Yani uzun vadeli kontratı olan ithalatçılarda bir mutabakat yaparak onların çekmediği kargoların Avrupa piyasasına yönlendirilmesi kelam konusu olabilir. Bu da haliyle gereksinim fazlası olacak mı sorusunu ortaya çıkarmaktadır. Bunun yanıtını şu an vermek mümkün değil.”

‘LNG sürdürülebilir bir siyaset değil’

Avrupa’da LNG sıvılaştırma kapasite konusunda bir hareketliliğin kelam konusu olduğunu tabir eden Karbuz, “Mesela Almanya’da üç LNG sıvılaştırma tesisi yapma konusunda çalışmalar yapılıyor. Yunanistan’da da olumlu gelişmeler gözleniyor. Öteki birtakım ülkelerde de planlar var lakin bu LNG ithalat tesislerinden gazı gereksinim duyulan talep merkezlerine iletme konusunda gereken altyapı çalışmaları yavaş kalıyor. Velhasıl, kaynak arayışı konusunda şu anda izlenen spot piyasaya güvenme siyaseti fiyat konusu bir kenara bırakılsa bile sürdürülebilir bir siyaset değil” diye de ekledi.

‘LNG ithalatı alternatif kaynaklarda bel kemiği olacaktır’

Avrupa’nın doğalgaz için alternatif bir tedarik kaynağı arayışında Türkiye’nin transit ülke olduğu senaryolar da ele alınıyor. Bu kapsamda İsrail doğalgazı, Irak Kürt Bölgesel İdaresi (IKBY) doğalgazı ve Azerbaycan doğalgazının Türkiye üzerinden Avrupa’ya aktarılması gündemde bulunuyor. Pekala, bunlar Avrupa’nın muhtaçlığını ne ölçüde karşılayabilir? Karbuz’un görüşleri şöyle:

“Her şeyden evvel hiçbir alternatif tedarik kaynağının Rusya’dan ithal edilen 155 milyar metreküp doğalgazın yerini dolduramayacağını kabullenmek gerekir. Münasebetiyle Avrupa’nın asıl üzerinde durması gereken şey doğalgaz talebinin nasıl düşürüleceği ve doğalgazın nasıl ikame edilebileceği olacaktır. Azerbaycan’dan TANAP-TAP boru çizgileriyle Avrupa’ya giden gaz ölçüsü 10 milyar metreküp. TAP kapasitesi 10 milyar metreküpten 20 milyar metreküpe çıkarılsa bile, ki bu en az üç dört yıl alacaktır, ufak bir ölçüdür. Misal biçimde Doğu Akdeniz’den de 10 milyar metreküp gazın Avrupa’ya iletilmesinden bahsediliyor. Bu da en optimist olasılıkla üç-dört yıl alacaktır. Kuzey Irak gazı ise daha uzun vadeli bir alternatif kaynak olarak görülmektedir. Buna karşın bahsedilen ölçü tekrar 10 milyar metreküp civarı. Yani bu üç kaynaktan gelebilecek toplam ölçü 30 milyar metreküp. Rusya’dan Avrupa’nın aldığı gazın en fazla yüzde 20’sine karşılık geliyor. Bir bu kadar gaz da Kuzey Afrika’dan orta vadede gelebilir. Her hâlükârda yeniden LNG ithalatı alternatif kaynaklarda bel kemiği olacaktır.”

‘İsrail gazı için karar verici sahanın operatörü olan ABD’li Chevron’dur’

İsrail doğalgazının Kıbrıs ve Türkiye üzerinden Avrupa’ya transferi projesi, maliyet ve siyasi meseleler da barındırıyor. Bu sıkıntılar gazın boru çizgisiyle taşınması durumunda Kuzey Kıbrıs’tan geçmesi ve Türkiye-İsrail münasebetlerinin geleceği siyasi meseleler ortasında bulunuyor.

“Öncelikle İsrail gazının hangi formda dış pazarlara satılacağına karar verilmesi gereklidir” diyen Karbuz, bu bahiste şu değerlendirmelerde bulundu:

“Yani LNG mi yoksa boru çizgisiyle mı yoksa ikisinin karışımı hybrid bir düzenek ile mi olacak bunun belirlenmesi gerekiyor. Burada karar verici merci hükümetler yahut politikler değil, Leviathan alanının ortakları ve bilhassa bu sahanın operatörü olan ABD’li Chevron’dur. Politikler yalnızca yolu açar lakin nihayetinde mutabakat alıcı ile satıcılar ortasında olacaktır. Şayet Leviathan gazı Türkiye’ye bir boru çizgisi ile getirilecekse Kıbrıs sorunu sorun olmaktan çıkartılmak zorundadır. Aksi halde mevcut haliyle bu boru çizgisi projesinin önünde bir mahzur olarak duracaktır. Bu sorun bir biçimde aşılsa bile kıymetli olan Leviathan gazının ikinci fazında üretimin ne vakit başlayacağıdır. Bu mevzuda şimdi bir yatırım kadarı yok zira öncelikle üretilen gazın nereye satılacağı konusunda bir muahede yahut mutabakat yapılması gerekiyor. Ondan sonra finansman kaynakları aranır ve yatırım kararı verilir. Tüm bunlardan sonra üretimin başlama tarihi konusunda bir fikir sahibi olunabilir. Her hâlükârda bence 2025 yılından evvel bir tarih vermek çok savlı olur.”

‘Bu kriz Avrupa ekonomilerinde kalıcı izler bırakacaktır’

Tüm bu gelişmeler Avrupa’nın güç arzı açısından büyük problemler teşkil ediyor. “Avrupa güç piyasası şu anda esasen bir krizde” diyerek Avrupa’nın içinde olduğu durumu yorumlayan Sohbet Karbuz, kelamlarını şöyle sonlandırdı:

“Bu krizde doğalgaz kıymetli bir rol oynamış olsa da tek neden olarak gösterilmesi yanlışsız olmaz. Avrupa da kömür ve nükleerden çıkış siyasetleri sonucunda baz yük kavramı ortadan kaldırılarak yeşil mutabakat çerçevesinde rüzgar ve güneş yüklü yenilenebilir güç merkezli bir siyasete tartı verilmekteydi. Fransa’da derinleşen nükleer güç sorunu yanında rüzgârın esmediği, güneşin ışıldamağı, yağmurun yağmadığı vakitlerde doğalgaza yüklenmek bir mecburilik haline geldi. Fakat doğalgaz fiyatının çok değerli düzeylere çıkması sonucunda elektrik üretiminde bırakın kömüre dönmeyi petrol eserlerine bile dönüldüğünü gördük. Sonuç olarak elektrik fiyatlarında da tarihi tepeler yaşandı. Güç maliyetleri kabul edilemeyecek düzeylere ulaştığı için birçok sanayi kuruluşunun faaliyetlerini durdurduğuna, birçoğunun da iflas ettiğine şahit olduk. Besin enflasyonunun yanına güç enflasyonu da eklenince iktisatların kırılganlaşmaya başladığına ve tüketiciyi müdafaa ismine sübvansiyonların arttırıldığına şahit oluyoruz. Şu anda merak edilen mevzu bu krizin daha derinleşip derinleşmeyeceğidir. Şayet derinleşirse bu kriz Avrupa ekonomilerinde kalıcı izler bırakacaktır.”

REKLAM ALANI
Bir Yorum Yazın

Ziyaretçi Yorumları - 0 Yorum

Henüz yorum yapılmamış.