Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) Lideri Erhan Çetinkaya, kurumun 96 yıldır ülkenin muhtaçlıkları doğrultusunda istatistik ürettiğini belirterek, “Kurumumuzca üretilen resmi istatistikler rastgele bir kişi, makam ya da kurumun talep, talimat yahut iddialarına nazaran değil, kurumun sahip olduğu bilimsel ve teknik özerklik ile geçerli memleketler arası prosedürler kullanılarak bağımsız olarak hesaplanmakta ve ilan edilmektedir.” dedi.

Tüm dünyada olduğu üzere Türkiye’de de karar alıcıların, araştırmacıların ve toplumun her kısmının ekonomik ve toplumsal hayatın farklı boyutlarıyla ilgili yeni ve sağlam bilgiye muhtaçlığı olduğunu ve bu doğrultuda çalışmalara taraf verdiklerini söz eden Çetinkaya, kurumun geçmişine ait bilgi verdi.

Çetinkaya, TÜİK’in 1926 yılında Merkezi İstatistik Dairesi ismiyle kurulduğunu, daima değişen muhtaçlıklar doğrultusunda çıkarılan kanun yahut kanun kararında kararnamelerle yapısında ve misyonlarında değişiklikler yapıldığını aktararak, 2005’te yürürlüğe giren Türkiye İstatistik Kanunu ile de bugünkü ismini aldığını ve yeni devrin gereklerini karşılayacak biçimde yapılandırıldığını söyledi.

30 Haziran 2021’de ilgili kanunda yapılan değişikle TÜİK’in, kamu hükmî kişiliğine sahip, özel bütçeli, Hazine ve Maliye Bakanlığı ile alakalı bir kurum halini aldığını hatırlatan Çetinkaya, şöyle devam etti:

‘İstatistikler şeffaf biçimde paylaşılıyor’

Çetinkaya, TÜİK’in milletlerarası kurum ve kuruluşların kontrollerine açık olduğuna dikkati çekerek, kurumun ürettiği tüm istatistikleri, milletlerarası normlarda Avrupa Birliği (AB) ve dünya genelinde geçerli, memleketler arası kurumlar tarafından tavsiye edilen usul, tarif ve kavramları kullanarak hesapladığını anlattı.

Böylelikle milletlerarası seviyede karşılaştırılabilir bilgi üretimi sağlandığını vurgulayan Çetinkaya, şöyle konuştu:

Çetinkaya, Eurostat tarafından her yıl yayımlanan kıymetlendirme raporlarında, TÜİK’in birçok istatistik alanında ürettiği bilgilerin AB normlarıyla yüksek seviyede uyumlu olduğu tespitinin yer aldığına işaret etti.

TÜİK’in, vazife, yetki ve sorumlulukları kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ve Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenmiş bir kamu kurumu olduğunu belirten Çetinkaya, “Kurumumuzca üretilen resmi istatistikler rastgele bir kişi, makam ya da kurumun talep, talimat yahut varsayımlarına nazaran değil, kurumun sahip olduğu bilimsel ve teknik özerklik ile geçerli memleketler arası yollar kullanılarak bağımsız olarak hesaplanmakta ve ilan edilmektedir” tabirlerini kullandı.

Alo 124 TÜİK Davet Merkezi

TÜİK’in çağın ihtiyaçlarına uygun olarak bilgi toplamada teknolojik altyapısını güçlendirmek için çalışmalarını sürdürdüğünü vurgulayan Çetinkaya, bunlardan birinin de Alo 124 TÜİK Davet Merkezi olduğunu söyledi.

Kovid-19 salgını devrindeki toplumsal uzaklık hassasiyetinin TÜİK’in bilgi toplama usullerinde değişiklik yapmasını mecburî kıldığına işaret eden Çetinkaya, “Telefonla anket uygulanması konusunda başlattığımız çalışmalar salgınla sürat kazandı. Davet Merkezi ve öbür kurumsal sınırlarımızdan hane halklarıyla temas kurmak suretiyle anketlerimiz salgın devrinde de gerçekleştirildi. Bu periyotta kesintisiz olarak istatistik üretmeye devam edildi.” dedi.

Çetinkaya, cevaplayıcılar yahut kullanıcıların TÜİK’e süratli erişimini, anket çalışmalarıyla ilgili bilgilerin Alo 124 Çizgisi üzerinden süratlice elde edilebilmesini, bilgi taleplerinin, internet sitesinin yanı sıra Alo 124 üzerinden daha çabuk karşılanabilmesini sağladıklarını anlattı.

TÜFE data derleme süreçleri

TÜİK’in, TÜFE hesaplamalarında alternatif data kaynaklarının kullanılmasına yönelik çeşitli çalışmalar yürüttüğünü belirten Çetinkaya, bu alternatiflerin “barkod (satış) datalarının kullanılması” ve “web scraping (veri kazıma) metoduyla fiyat derlenmesi” olduğunu bildirdi.

Çetinkaya, “Barkod dataları TÜFE hesaplamalarında birinci olarak 2021’de kullanılmaya başlanmış ve derlenen toplam fiyat sayısının yaklaşık yüzde 21’i zincir marketlerden direkt temin edilmiştir. Bu yıl prestijiyle bu formülle derlenen fiyat sayısı toplam fiyat sayısının yüzde 44,3’ünü oluşturmaktadır” diye konuştu.

İnternet üzerinden mal ve hizmet satın alımlarının yaygınlaşması, istatistik ofislerinin internetten satışı yapılan eser fiyatlarını TÜFE’ye entegre etmelerini gerekli hale getirdiğini vurgulayan Çetinkaya, unsur tarifleri ve yapısı gereği web scraping ile fiyat derlenmesi uygun olan beyaz eşya, elektronik eserler, giysi, mobilya, sıfır araba ve otobüs bileti fiyatları için 2022 prestijiyle internet üzerinden derlenen fiyatların endeks hesaplamalarında kullanılacağını, bu sistemle elde edilecek fiyat sayısının derlenen toplam fiyat sayısının yaklaşık yüzde 5,3’ünü oluşturduğunu kaydetti.