Kör edici bir ışık, melekler, tüm hayatın gözlerinin önünden geçmesi… “Vefata yakın bir tecrübe” yaşayan (veya vefattan dönen) biriyle ya da hakkında konuştuğumuzda ekseriyetle bunlara misal şeylerle karşılaşıyoruz. Pekala fakat mevt tam olarak nedir; mevte yakın bir tecrübe gerçekte nasıl bir şey olabilir?

Bilimsel olarak, “ölüme yakın deneyim” kavramının net bir karşılığı yok. Örneğin, bir hudut bilimciye yahut ağır bakım tabibine, mevte yakın tecrübenin ne olduğunu yahut ne manaya geldiğini sorarsanız hayli farklı karşılıklar alabilirsiniz.

Bu yüzden pek çok farklı disiplinden bilim insanları, mevtin tam olarak ne olduğuna ve “ölümden dönüşe” değinen yeni bir fikir birliği bildirisi yayınladılar. New York Bilimler Akademisi’nin kayıtlarında yayınlanan makale, vefatın bilimsel çalışmasına ait birinci hakemli kıymetlendirme olarak karşımıza çıkıyor.

21. yüzyıldaki “ölüm” yüz yıl evvelki mevtle tıpkı formda algılanmadığı için bu bildiri hayli kıymetli bir vakitte geliyor.

Oxford Üniversitesi Future of Humanity (İnsanlığın Geleceği) Enstitüsü’nde araştırma vazifelisi olan Anders Sandberg, 2016’da “geri dönüşü olmayan bir halde ölmek teknolojiye bağlıdır” yazmıştı ve devam etmişti: “Uzun bir mühlet boyunca, teneffüs ve nabız eksikliği, resüsitasyon prosedürleri gelişene kadar mevtin ayırt edici özellikleri olarak kabul edildi. Günümüzde çok hipotermi, oksijen eksikliği, birkaç saat nabzı ve nefesi olmayan boğulan kurbanlar (şans ve kimi ağır tıbbi müdahalelerle) hayata döndürülebilir. Nakil cerrahının masasındaysanız, kalbe sahip olmamak bile vefat değildir.”

Sandberg yeni makaleye dahil değil, fakat mevzunun özünü net bir halde belirtiyor: Çağdaş tıp, mevt hakkındaki kanılarımızı büsbütün değiştirdi. Hayatın bu en kozmik modülü hakkında ne kadar az şey bildiğimizi böylelikle öğrenmiş olduk.

Pekala fakat mevt tam olarak nedir?

NYU Grossman Tıp Okulu’nda Ağır Bakım ve Resüsitasyon Araştırması yöneticisi ve yeni makalenin başyazarı Sam Parnia yaptığı açıklamada, “Kalp durması kalp krizi değildir” diyor ve devam ediyor: “Bunun yerine, bir kişinin ölmesine neden olan bir hastalığın yahut olayın son basamağını temsil eder. Kardiyopulmoner resüsitasyonun (CPR) ortaya çıkışı bize vefatın mutlak bir durum olmadığını, daha fazla birtakım insanlarda başladıktan sonra bile potansiyel olarak bilakis çevrilebilecek bir süreç olduğunu gösterdi.”

Hatta araştırmacılar, ispatlara nazaran ne fizyolojik ne de bilişsel süreçlerin “ölüm noktasında” bitmediğini ve bilimsel çalışmaların şimdiye kadar mevte yakın tecrübelerin gerçekliğini kanıtlayamamış olsa da, onları çürütemediğini belirtiyor.

Kayda bedel olan şey, dünya çapındaki kültürlerden yüz milyonlarca kere kaydedilmiş olan “ölüme yakın” tecrübelerin dengeli bir halde tıpkı temaları ve anlatıları takip etmesi. Dünya genelinde bakıldığında, vefata yakın tecrübeler, birinci evvel bedeninizden ayrılmış üzere hissetmeyi ve yüksek bir şuur hissine ve mevtin tanınmasına sahip olmayı içeriyor. Sonrasında, ömrünüz boyunca diğerlerine yönelik hareketlerinizin, niyetlerinizin ve niyetlerinizin manalı ve emelli bir tahlilini takip eden bir seyahat duygusu, akabinde da nihayet gerçek dünyaya (ve muhtemelen, çok rahatlamış sıhhat görevlilerine) dönmeden evvel, “ev” üzere hissettiren bir yerde olduğunuzu hissetmeyi içeriyor.

Çağdaş bilim bize bu tecrübenin bir kısmı hakkında zati fikir veriyor: Örneğin, elektroensefalografi çalışmaları, vefatla ilgili olarak gama aktivitesinin ve elektriksel yükselmelerin ortaya çıktığını göstermiştir – ekseriyetle artan farkındalıkla bağlantılı bir fenomen… Sona yaklaşanların hissettikleri “yüksek şuur halleri ve vefatı tanıma”nın sorumlusu bu olabilir. Gelecekteki araştırmalarla, Parnia ve meslektaşları, bir gün karşılığı kesin olarak öğrenebileceğimizi umuyor. Parnia “Öldüğümüzde ne olduğunu objektif ve bilimsel bir halde araştıran çok az çalışma var” dedi ve ekledi: “Makalemiz, insanlarda şuurun nasıl var olduğuna dair ilgi alımlı görüşler sunuyor ve daha fazla araştırmanın önünü açabilir” diyor.

Parnia son olarak, “Vefatın bilimsel çalışmasını mümkün kılan şey, kalp durduğunda oksijen yoksunluğundan dakikalar sonra beyin hücrelerinin geri döndürülemez formda hasar görmemesidir. Bunun yerine, geçen saatler içerisinde ölüyorlar. Bu, bilim insanlarının vefatla ilgili olarak meydana gelen fizyolojik ve zihinsel olayları objektif olarak incelemesine müsaade veriyor” diyerek açıklamalarını tamamlıyor.

kaynak chip