İyot bedenimizde tiroid hormonu olan tiroksinin sentezlenmesinden sorumlu bir mineraldir. Bu hormon metabolizma suratımıza tesir eder. Beden tarafından üretilemediği için besinler ile alınması gereklidir.

“Yeteri seviyede alınmadığında çeşitli meselelere neden olur!”

Yeteri seviyede alınmadığında endemik guatr, hipotiroidi, saç dökülmesi ve cilt kuruluğu üzere problemlere neden olur. İyot yetersizliği olan hamile bayanlarda düşük ya da erken doğuma yol açabileceği üzere bebeklerde büyüme ve zihinsel işlevlerin gelişiminde külfet yaratır. Çocuklarda öğrenme zahmeti, kretenizim (fiziksel cücelik, diş yapısı sorunu ve mental gerilik) baş gösterir.

“İyot desteklerin kullanımı, eksikliği saptanmadan tavsiye edilmemelidir.”

Gereğinden fazla iyot alımı da tekrar hipotiroidi ve otoimmin tiroid rahatsızlıklarına neden olabilmekte ve zehirlenmeye yol açmaktadır. İyot desteklerin kullanımı, eksikliği saptanmadan tavsiye edilmemelidir. İyot mideden ve ince bağırsaklardan emilir. Alınan iyodun bir kısmı idrarla atıldığı için beslenmede kâfi seviyede olup olmadığı idrarda iyot bakılarak saptanabilir.

“Toprak ve sudaki iyot yetersizliğinin önlenmesi için tuza iyot eklenmektedir.”

Ülkemizde halk sıhhati alanında yapılan bilimsel çalışmalar ile toprak ve suyun birçok yerde iyottan yetersiz olduğu ve bu nedenle yaygın olarak görülen endemik guatr vb sıkıntıların önüne geçebilmek için dünya genelinde uygulanan en kolay ve en ucuz prosedür olan, herkesin kolay kolay ulaşacağı ve yaygın tüketimi olan tuzun iyonlaşmasına karar verilmesine sebep olmuştur. Bizde iyotlu tuz üretimi 1952’de başlamıştır. Lakin başlangıçta bu bir mecburilik değildi, bunun yasal mecburilik olması ise 1998’den itibaren resmî gazetede yayınlanarak başlamıştır. Daha sonrasında ise iyotlu tuz tüketmemesi gerekenler için 250 gr ambalajlarda iyotsuz tuz üretimine müsaade veren düzenleme yapılmıştır.

Kimler İyotsuz Tuz Tüketmelidir?

Hipertiroidi hastaları, nodüler guatr rahatsızlığı olanlar, graves hastalığı durumunda iyotsuz tuz tüketmelidir. Bunun dışında kalan herkes iyotlu tuz tüketimi yapmalıdır. Yapılan bilimsel çalışmalarda; iyot yahut iyot bakımından varlıklı deniz yosununun göğüs tümörü gelişimini engelleme yeteneğini gösteren deneysel bulgular, iyot bakımından güçlü deniz yosunu içeren bir diyet tüketen Japon bayanlarda nispeten düşük göğüs kanseri oranı ile desteklenmektedir. Bununla birlikte, iyot, iyot bileşikleri yahut iyot ve selenyum kombinasyonunun Japon diyetindeki anti kanserojen element olduğuna dair şimdi direkt bir delil yoktur (1). İyot kanser alakası üzerine birçok yayın ve araştırma yapılmıştır ve yapılmaya devam etmektedir. İyot eksikliği durumunda tiroid, göğüs, prostat ve yumurtalık üzere dokularda kist ve kanseröz yapı oluşumu tetiklenmektedir biçiminde bulgular mevcuttur.

“İyot uçucu bir yapıya sahiptir, iyotlu tuz koyu renkli cam kavanozlarda, ağzı kapalı ve ışık almayan ortamda saklanmalıdır.”

Bitkisel beslenmeye sahip olan şahıslarda, deniz kenarında olmayan topraklarda yetişen bitkisel kaynaklarda iyot oranı düşüktür. İyot uçucu bir yapıya sahiptir. İyotlu tuz koyu renkli cam kavanozlarda, ağzı kapalı ve ışık almayan ortamda saklanmalıdır. Saydam cam tuzluk ve kavanoz kullanılmamalıdır.

“Doğal iyot kaynağı besinleri dikkate almalıyız.”

Tuzun iyotlanması ile alımımızın dışında öbür iyot kaynağı besinler ise balık, karides, deniz fasulyesi, deniz yosunu, yumurta, filizlendirilmiş kurubaklagiller, kuru erik, dereotu, sarımsak, ıspanak, pazı, süt ve yoğurt, çilektir.

“İyot eksikliği saptanmadan ve doktor önerisi olmadan iyot desteği kullanılmamalıdır.”

İyot gereksinimi: “Yetişkin bir bireyin ve gençlerin günlük iyot muhtaçlığı 150 mcg , çocuklarda 90 mcg’dır. Gereksinim gebelik devrinde 220 mcg, emziklilikte ise 290 mcg’dır.” Bir çay kaşığı tuzda 400 mcg iyot bulunur. İyot, brom, flor ve klorun tıpkı yoldan emilimi kelam konusu olduğu için iyodun geçişini engelleyebileceğine dair öngörüler var. Bunları deterjan, paklık materyalleri, diş macunu vb. hususlar ile birden fazla vakit farkına varmadan bedenimize alırız. Tüm bunların yanı sıra florun bedenden atılımının kelam konusu olmadığı da bir gerçektir. İyot eksikliğinin varlığı ile ilgili belirtilere dikkat etmeliyiz. İyot eksikliğinin klinik belirti ve semptomları şunlar olarak belirtilmektedir:

• Depresyon

• Kilo verme zahmeti

• Cilt kuruluğu

• Baş ağrısı

• Yorgunluk

• Unutkanlık

• Adetle ilgili problemler

• Hiperlipidemi (kan yağları yüksekliği)

• Tekrarlayan enfeksiyonlar

• Soğuğa karşı hassaslık

• El ve ayakların soğuk olması

• Zihin bulanıklığı

• Saçlarda incelme

• Kabız

• Nefes darlığı

• Böbrek fonksiyonlarında azalma

• Kas güçsüzlüğü, eklem katılığı

Yalnızca bu semptom ve belirtilere bakarak iyot eksikliği olduğunu söylemek yanlışsız değildir. Sonuç olarak söylersem; iyot eksikliği saptanmadan ve doktor tarafından önerilmeden iyot desteği kullanılmamalıdır.