Neden hayır diyemeyiz?

Neden birtakım durumlarda hayır dememiz gerekir?

Hayır demek bencillik midir?

Birisine rastgele bir durumda “hayır” dememiz gerektiğinde aklımızdan bir sürü fikir geçer. “Ya artık alınırsa, kırılırsa, üzülürse”, “onu sevmediğimi düşünürse”, “bana kızarsa” vb. ve sonunda “aman canım bu seferlik onun istediği üzere yapayım” diyerek kendimizi hayır dememeye ikna etmiş oluruz. Pekala bu seferlik dediğimiz durumlar sahiden bu seferle mi hudutlu kaldı yoksa tekrarlayan bir örüntüye mi dönüştü?

“Hayır” deme kavramını ferdi olarak incelemeden evvel toplumsal bir çerçevede ele almak hakikat olur. Bizim kültürümüzde insanları kırmamak ismine kendinden taviz vermek ve karşıdakini mutlu etmeye çalışmak epeyce kabul görmüş bir davranış biçimidir. Hatta birden fazla vakit bu türlü olmayan şahıslar “bencil, yalnızca kendini düşünen” beşerler olarak görülmektedir. Durum bu türlü olunca “hayır diyememek” neredeyse genlerimize işlemiştir ve bu hususta zorlanıyor olmamız da epeyce olağandır.

Ferdi olarak incelediğimizde ise insanların hayır diyememesinin birçok sebebi olabilir. Genel olarak altta yatan nedenlerde karşımıza şunlar çıkar;

• Ne istediği konusunda kararsız olmak hasebiyle karşıdan gelen teklife net bir duruş sergileyememek

• Kendi sonunu belirlemekte ve insanlara karşı bu sonu koymakta / korumakta zorlanmak

• İnsanları mutlu etme gereksiniminin, kendini mutlu etme gereksiniminden ağır basması

• İnsanları kırmaktan, incitmekten korkmak

• Hayır derse, beşerler tarafından sevilmeyeceğinden telaş duymak

• Hayır demenin makus bir şey olduğuna inanmak ve kendini hatalı hissetmek

• Otorite vb durumlarda (ebeveyn, işveren, bazen eş şayet otorite olarak görülüyorsa) hürmetten ötürü hayır diyememek, kendi düşünceni ve duruşunu aşikâr etmenin saygısızlık olacağını düşünmek

• Hayır dersem ve daha sonra o da benim bir ihtiyacımda bana hayır derse korkusu

• Bazen de karşısındaki insanı denetim etmek hedefli her istediğini yapmak ve borçlu hissetmesini sağlamak

Bu motivasyonlardan rastgele birisiyle “hayır” diyemiyor olabilirsiniz ya da büsbütün size mahsus altta yatan farklı bir sebep olabilir.

Hayır diyebilmek neden değerlidir?

Öncelikle bireyin kendi muhtaçlıkları ve oburlarının gereksinimleri ortasındaki dengeyi kurması çok kıymetlidir. Hayır demekteki maksat, yalnızca kendisini ön planda tutan ve etrafındaki kimseyi önemsemeyen bir insan modeli değildir. Fakat şu da bir gerçektir; insan öncelikle kendi gereksinimlerinin farkında olmalı ve bunları gidermeye çalışmalıdır, aksi takdirde muhtaçlıkları giderilmemiş bir insan olarak esasen etrafındaki insanlara pek bir yararı dokunmayacaktır.

Uçaklardaki oksijen maskesi anonsunu bilenler vardır, evvel kendinize takın daha sonra çocuğunuza takın denir. Neden evvel kendimize takarız, zira şayet nefes alamazsak çocuğumuza ya da yanımızdaki yardıma muhtaçlığı olan bireye yardım edecek bir durumda olamayız. İşte hayır demenin düzeneği ve motivasyonu da buna benzeridir. İnsan diğerlerine da âlâ gelebilmek ve yardımcı olabilmek için evvel kendisi yeterli olmalıdır. Bunun için de kendi sonlarını bilerek gerekli durumlarda “hayır” diyebilme hüneri çok değerlidir. Bilhassa günümüz toplumunda, etrafımızdaki herkes için her vakit her şeyi yapabilir durumda olmak çok da mümkün değildir münasebetiyle kendi ruhsal sıhhatimiz için kendi sonlarımızı bilip, bunlara sadık kalmak da kendimize karşı bir vazifemizdir.

Hayır demek kazanılacak bir marifettir, kıymetli olan neden hayır diyemediğinizi keşfetmektir. Ondan sonra bunun üzerine gidebilir ve hayır demenin aslında o kadar da berbat bir şey olmadığını deneyimleyerek öğrenebilirsiniz. Şayet tüm uğraşlarınıza karşın neden hayır diyemediğinizi anlayamıyor ve kendinizi daima kendinizden ödün verir bir halde buluyorsanız o vakit bu keşfi yapmak ve hayır demeyi öğrenmek için uzman takviyesi almanızda yarar vardır.