Obezite, Türkçedeki tabiri ile şişmanlık, Dünya sıhhat örgütü- World Health Organisation (WHO) tarafından sıhhati olumsuz etkileyecek seviyede adipoz dokuda olağandışı yahut çok yağ birikimi olarak tanımlanmaktadır. Obezite önlenebilir bir sıhhat sorunu olmasına karşın günden güne daha yaygın olarak görülmekte ve birçok insanın hayat kalitesini düşürmektedir. Obezite beraberinde birçok yandaş hastalık ile birlikte bireyin hayatını tehdit etmektedir. Obezite, neredeyse tüm yaşları ve sosyoekonomik kümeleri etkileyen ve hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ülkeleri toplumlarını tehdit eden önemli toplumsal ve ruhsal boyutları olan karmaşık bir durumdur. Bugün günümüzde gelişmiş ülkelerde ve ülkemizde de nüfusun 1/3 ‘e yakın kısmı fazla kilolu ve obez kümesine girmektedir.

Obezite nasıl sınıflandırılır ?

Sıhhati olumsuz seviyede etkileyecek olağandışı yağ birikimi olarak tanımlanmakta olan obezite, yetişkinlerde Vücut Kitle İndeksi ( BKİ) ile sınıflandırılmaktadır. BKİ, kişinin kilogram cinsinden tartısı alınarak uzunluğunun metre cinsinden karesine bölünmesi sonucu hesaplanan bir indekstir.

BKİ 18.5 dan küçükse zayıf, 18.5-25 ortası olağan (sağlıklı), 25-30 ortası fazla kilolu (balık etli), 30-40 ortası obez, 40-50 ortası morbid obez, 50 ve üzeri harika morbid obez olarak sınıflandırılır.

Obezite değerlendirilirken bakılan parametrelerden öbürleri ise; beden yağ yüzdesi ve bel çevresidir. Bayanlarda bel etrafı ≥88 cm, erkeklerde ise ≥102 cm olması obezitenin yandaş hastalıkları için bir risk faktörü olan santral obezite varlığını göstermektedir. Toplam beden yağı ise birçok bireyde BKİ ile korelasyon göstermektedir ve bayanlar için > %35, erkekler de ise > % 25 olması obezitenin bir göstergesidir.

Obezite Neden Kıymetlidir ?

Obez insanlarda vefat riski, hipertansiyon, kan yağlarında yükselme (kolesterol ve trigliseritler), tip II diyabet, koroner arter hastalığı ve kalp krizi, safra kesesi taşı, osteoartrit (kireçlenme), uyku ve teneffüs sorunları, kimi kanserler (endometrium, göğüs, kolon), karaciğer yağlanması ve siroz, kısırlık riskleri artmıştır.

Obezite Nedenleri

Obezitenin nedeni basitçe, uzunca bir müddet, alınan gücün, tüketilen güçten fazla olmasından kaynaklanır. Genetik yatkınlık çok değerli bir faktördür. BKİ %66 oranında genetiktir. Öteki bir deyişle ebeveyn kilosu %66 ihtimalle çocuklara geçmektedir. Münasebetiyle obezitenin birçoğu genetikdir.

Yenen porsiyonun büyüklüğü ve güç içeriği çok değerlidir. İşlenmiş besinler (yüksek kalorilidir) tüketimirafine karbonhidrat tüketimi (toz şeker, glukoz ve mısır şurubu gibi), meyve suları, kola, gazoz, alkol tüketimi kilo alımını tetikler.

Taze meyve ve zerzevat ve lifli besinler yenmesi, kompleks karbonhidrat (polisakkarit) yenmesi, sıvı olarak kola vb yerine su içilmesi kilo alınmasını azaltır.

Sedanter bir ömür (sürekli oturma) obeziteyi kolaylaştırır. Yetersiz uyku (6-8 satten az) hormonları etkileyerek daha çok acıkmaya neden olabilir.

Bunun yanında ilaçlardan kortikosteroidler, lityum ve öbür antidepresanlar, benzodiazepinler, antiepileptikler, beta blokerler ve antipsikotikler kilo artışına neden olabilir.

Hipotalamusu etkileyen kimi beyin tömörleri ve infeksiyonlar, insülinoma (pankreas endokrin tm), Cushing sendromu (kortizol artışı), hipotiroidi üzere durumlarda da obeziteye yol açabilir.

Yeme Bozuklukları, çok yemek (Binge Eating Disorder, tıkınırcasına yemek); Bu bireyler fazla ölçüde yemeği kısa bir müddette yer sonra da pişmanlık duyarlar. Yani yemek yerken denetimi kaybederler. Bu bozukluk obezlerin %30 undan fazlasında gözlenir.

Obezitede Tedavi Sistemleri

Çok beden tartısının azaltılması ve ülkü tartının sürdürülmesi yahut yük denetimi obezitenin tedavisinde temel prensiplerdendir. Tüm tedavi sistemlerinde amaç negatif güç istikrarı oluşturmaktır.Günümüzde obezite tedavisinde kullanılan prosedürler şunlardır:

• Diyet

• Spor

• Davranış terapisi

• İlaçlar (eg, phentermine, orlistat, lorcaserin, phentermine/topiramate)

• Bariatrik Cerrahi (Metabolik, Obezite Cerrahisi)

Obezite Diyeti

Sağlıklı beslenme, obeziteden kaçınmak, kilo vermek ya da denetim altında tutmak için şunlara dikkat edilmelidir

Öğünlerdeki yemek ölçüsü azaltılmalı, öğün ortası da atıştırılmamalıdır.

Rafine karbonhidratlar ve işlenmiş besinlerin yerini (çay şekeri, mısır ve glukoz şurubu içeren gıdalar), işlenmemiş taze meyve zerzevat ve salata almalıdır.

Yemekte gazoz, meyve suyu üzere içecekler yerine su içilmelidir.

Alkolden kaçınılmalıdır

Yağsız ya da az yağlı süt tercih edilmelidir. Böylelikle D vitamini gereksinimi karşılanırken fazladan kalori alınmamış olur.

Spor

Spor yani antrenman bir yandan güç tüketimine neden olurken, başka yandan bazal metabolizma suratını da artırır. Yani kişi oturduğu yerde de daha fazla kalori yakmaya başlar. Bunun sistemi şu formdadır; kas yapan idmanlar (ağırlık vb), beden kas kitlesini artırır. Böylelikle dinlenme esnasında, kas dokusu, yağ dokusundan daha fazla kalori tüketir. Kas yapan (ağırlık çalışma) ve aerobik idmanların (yürüme, koşma vb) birlikte yapılması daha düzgündür.

Obezite İlaçları

Obezitede kullanılan ilaçların tesir düzeneği yağ emiliminin ve iştahın azaltmalarıdır.

Bariatrik Cerrahi (Metabolik, Obezite Cerrahisi)

Bariatrik cerrahi sonrası uzun vadeli ve sürdürülebilir yük kaybının sağlandığı tedavi tekniğidir. Bariatrik cerrahinin uygulanabilmesi için bireyin birtakım kriterlere uygun olması gerekmektedir.

Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneğinin 2019 Bariatrik Cerrahi Klavuzu’na nazaran bariatrik cerrahinin hangi durumlarda uygulanabileceği aşağıda verilmiştir:

• BKİ ≥ 40 kg /m² olan yahut,

• BKİ ≥ 35 kg/m2 olması durumunda obezite ile bağlantılı en az 1 komorbiditenin eşlik ediyor olması gerekir. Bu bağlantılı durumlar şunlardır;

1. Tip 2 diabetes mellitus

2. Hipertansiyon

3. Dislipidemi

4. Uyku-apne sendromu

5. Obezite-hipoventilasyon sendromu

6. Pickwick sendromu (uyku-apne sendromu ve obezite-hipoventilasyon sendromunun bir ortada olması)

7. Alkol dışı yağlı karaciğer hastalığı yahut “non-alkolik steatohepatit (NASH)”

8. Psödotümör serebri

9. Gastro-özofagial reflü hastalığı

10. Astım

11. Venöz staz hastalığı

12. İleri derecede üriner inkontinans

13. Günlük ömrü etkileyen artrit

Uygun hasta seçiminden sonra uygun bariatrik prosedür seçimi de epeyce kıymetlidir. Dünya genelinde uygulanan birden fazla bariatrik cerrahi prosedürü mevcuttur.

Bariatrik cerrahi prosedürleri;

1. Besin alımını kısıtlayıcı metotlar

2. Emilimi bozucu yollar

3. Kombine teknikler

AMELİYAT TEKNİKLERİ:

Tüp Mide (Sleeve Gastrektomi)

Laparoskopik Sleeve Gastrektomi (Tüp Mide) ameliyatı tüm dünyada şişmanlığın cerrahi tedavisinde obezite ameliyatları ya da öbür ismiyle bariatrik cerrahi teşebbüslerinde primer olarak tercih edilen sistemlerdendir.

Sleeve Gastrektomi; mide hacmini küçültme temelli bir ameliyattır. Kısıtlayıcı bir metot olarak da tabir edilebilir. Hastaya anestezi altında, karın bölgesinde kesi yapılmadan ufak deliklerden girilerek laparoskopik olarak yapılan bir ameliyattır.

Midenin %75-80’ lik kısmı çıkartılarak mide hacmi azaltılmaktadır. Geriye kalan mide hacmi 100-150 ml kadar (1 çay bardağı) olup, kabaca hali tüp biçimindedir.

Sleeve Gastrektomi (Tüp Mide) ya da mide küçültme ameliyatı sonrasında 2 temel faktör kilo kaybını sağlamaktadır; hacim küçülmesi ve hormonal tesir ile. Mide fundus bölgesi çıkarılarak açlık hormonu denilen Ghrelin salınımı azaltılmış olur.

Gastrik Bypass (Mide Bypass) Ameliyatı

Gastrik Bypass (Mide Bypass) ameliyatları, obezitenin cerrahi tedavisinde sık uygulanan ameliyatlardandır. Hem kısıtlayıcı hem de emilim azaltıcı teşebbüsler olarak sayılan yollardır.

Gastrik Bypass ameliyatının en çokuygulanan çeşitleri Küçük Gastrik Bypass ve ve Roux-en-Y Gastrik Bypass (RYGB) dir.

Gastrik Bypass ameliyatı; mide hacmini küçülterek hastanın alabileceği besin ölçüsünün azaltılması ve ince bağırsaktan besinin kat ettiği yolun yani emilim yolunun kısaltılması üzerine kurulan bir sistemdir. Yani hem kısıtlayıcı hem de emilim engelleyici bir ameliyattır.

Roux en Y Gastrik Bypass (RYGB) ameliyatı tekniğinde; mide girişinde 15-30 cc hacmi olan yeni bir mide kesesi oluşturulur. Bu yeni poş, eski midenin %5-10 kısmı kadar olan küçük bir midedir. Yeni oluşturulan bu mide poşuna gelen besinlerin bağırsaklara geçişini sağlamak için ince bağırsak muhakkak bir cm den kesilir. Aşağıya hakikat devam eden ucu üste çekilerek yeni mide poşuna bağlanır. Eski mide pasif olarak kalır ve besinle hiç karşılaşmaz. Yeni mide poşuna gelen besinler ise direkt ilişki yapılan ince bağırsağa geçer. Öteki taraftan bu kontaktan itibaren yaklaşık 100-150 cm aralıktaki ince barsak segmentine öbür kesik uç teması yapılarak süreç tamamlanır.

Küçük Gastrik Bypass ameliyatının kilo verme düzeneği RYGB ameliyatı üzeredir lakin teknik olarak farklıdır. Mide girişinde küçük bir mide tüpü oluşturularak başlanır ve bu kısım midenin kalanından büsbütün ayrılır. Lakin ayrılan mide kısmı kesilip dışarı çıkartılmaz. Midenin kalan büyük kısmı atıl olarak yerindedir ve gerekli salgılarını üretmeye devam eder. Yeni oluşturulan bu küçük tüp mideye gelen besinlerin bağırsaklara geçişini sağlamak için ince bağırsağın başlangıcından belirli bir aralık atlanarak ince bağırsağın ortasına yakın bir yerden mideye temas yapılır. Mide ve bağırsak özel aletler yardımıyla birbirine yapıştırır ve ortada besin geçişine yarayacak bir boşluk oluşturulur.

Obezite cerrahisi riskli midir?

Her ameliyat üzere obezite cerrahisinin de riskleri mevcuttur. Ama sağlam tabip ve uzman takımla birlikte bu risk minimuma indirilir. Obezite cerrahisinin laparoskopik olarak gerçekleştirilmesinden bu yana risk olabildiğince azalmıştır.

Obezite cerrahisi sonrası nasıl beslenmeli ?

Obezite cerrahisi sonrası beslenme devirleri mevcuttur. Her besinin sindirilebilirliği ameliyat sonrası bireyden bireye farklılık gösterebileceği için bu süreç büsbütün bireye mahsus bir beslenme programıyla takip edilmelidir. Bu süreçte alanında uzman diyetisyenlerle birlikte çalışılmalıdır. Ameliyattan sonra birinci birkaç hafta birey ‘sıvı dönem’ ismi altında bir beslenme programına uymalıdır. Daha sonraki süreç ferdi beslenme programı ve bireyin durumuyla ilgilenilerek uzman diyetisyenler tarafından takip edilmelidir.

Obezite cerrahisi sonrası ne vakit gebe kalınabilir ?

Obezite cerrahi sonrası en az bir buçuk sene (18 ay) sonra gebe kalınabilinir. Daha erken hamilelik kâfi beslenme sağlanamayacağından anne ve bebeğin sıhhatini tehlikeye atmaktadır.

Obezite cerrahisi sonrası geri kilo alımı olur mu?

Obezite cerrahisi sonrası erken devirde kilo alma üzere bir durum kelam konusu değildir. 2 yılını doldurmuş ve beslenme sistemini oturtamayan hastalarda geri kilo kazanımları olabilir.

Obezite cerrahisi sonrası ne vakit spor yapılabilir ?

Obezite cerrahisi sonrası aşikâr bir periyotta bireyin ağır fizikî aktivitelerde bulunması istenmemektedir. Ameliyattan 1 ay sonra kondisyonunu arttırması için tempolu yürüyüşlerle başlanarak daha sonraki süreçte tüm kas kümelerini çalıştıracak yüzme üzere sporlara yönlendirilir. Bireyin sevdiği, daima olarak yapabileceği, ömür stili haline getirebileceği tıpkı vakitte kondisyonuna uygun sporlar tavsiye edilir.

Gastric Bypass Ameliyatlarından Sonra Vitamin – Mineral , Kalsiyum yahut Protein Kullanılmalı mı ?

Obezite ameliyatlarından sonra süratli kilo vermeye bağlı olarak vitamin-mineral, kalsiyum yahut protein eksikleri olabilmektedir. Gastric Bypass ameliyatından sonra bağırsaklardaki emilim bozukluğundan kaynaklı olarak vitamin ve mineral eksiklikleri tüp mide ve kelepçeye oranla daha fazla oranda olabilmektedir. Gerek görüldüğünde uygun vakit aralıkları ile tabip denetiminde vitamin ve mineral destekleri kullandırılmaktadır.